Từ “lời từ chối mềm” đến cơn giận âm ỉ: Vì sao người Hàn Quốc giao tiếp một cách gián tiếp?

“Vì sao người Hàn thường công kích thụ động và hiếm khi nói thẳng điều họ nghĩ?”

Trong văn hóa Hàn Quốc coi trọng tập thể và thứ bậc, các cuộc đối đầu trực diện thường bị tránh né. Điều này khiến nhiều người bộc lộ cảm xúc tiêu cực theo cách gián tiếp, biến sự khó chịu thành những biểu hiện thụ động mang tính công kích.

Khi sự im lặng che giấu cơn giận

Vài tuần trước, Kim, một nhân viên làm việc tại một cơ quan nhà nước, đã bị cấp trên khiển trách sau khi một hiểu lầm nhỏ dần trở nên nghiêm trọng. Người sếp, vừa bị cấp trên của mình mắng, quay sang Kim với ánh mắt giận dữ và hỏi:

“Có phải tôi phải chịu chuyện này là vì cậu không?”

Kim sững lại. Anh biết rõ tình huống xảy ra do một sự cố ngoài dự tính, hoàn toàn không phải lỗi của mình. Anh muốn nói: “Đó không phải lỗi của tôi”, nhưng những lời đó không thể thốt ra.

“Tôi nghĩ nếu cãi lại thì ông ấy sẽ càng lớn tiếng hơn. Tôi không muốn gây cảnh ồn ào trong văn phòng. Như vậy sẽ còn xấu hổ hơn,” Kim kể. “Vì thế tôi im lặng.”

Nhưng sự im lặng ấy để lại dấu ấn.

Trước sự việc đó, Kim và sếp thỉnh thoảng còn ra ngoài hút thuốc cùng nhau. Sau đó, Kim bắt đầu giữ khoảng cách về mặt cảm xúc. Khi sếp rủ đi hút thuốc, anh nói dối rằng mình đã đi rồi. Động lực làm việc của anh cũng giảm sút. Anh cố ý làm việc chậm lại và đúng sáu giờ là rời văn phòng, dù công việc chưa hoàn thành.

Nhận ra sự thay đổi, người sếp nhiều lần hỏi Kim có đang khó chịu hay không. Kim trả lời bằng một câu quen thuộc của người Hàn để tránh xung đột:

“Tôi ổn mà.”

Công kích thụ động: Khi cơn giận được che giấu

Các nhà tâm lý học gọi hành vi này là công kích thụ động. Đây là cách thể hiện sự tức giận, tổn thương hoặc bất mãn một cách gián tiếp nhằm tránh đối đầu trực tiếp.

Nhà tâm lý học Hwang Mi gu, tác giả cuốn How Anger Becomes Energy for Life (tạm dịch: Khi cơn giận trở thành năng lượng sống), cho biết:

“Công kích thụ động không chỉ tồn tại ở Hàn Quốc. Bạn có thể thấy điều này trong môi trường công sở ở Mỹ và nhiều xã hội phương Tây khác. Tuy nhiên tại Hàn Quốc, nó xuất hiện rõ rệt hơn, không chỉ trong tổ chức mà còn trong hầu hết các mối quan hệ giữa con người.”

Vì sao lại như vậy?

Văn hóa Hàn Quốc và quan niệm tiêu cực về cơn giận

Tại Hàn Quốc, cơn giận thường mang hình ảnh tiêu cực. Dù đây là cảm xúc tự nhiên liên quan đến bản năng sinh tồn, nó vẫn thường bị xem là điều nên che giấu.

Theo bà Hwang, người Hàn Quốc đặc biệt coi trọng sự hòa hợp trong tập thể.

“Cơn giận được cho là phá vỡ sự hòa hợp của nhóm. Để duy trì sự hài hòa, mỗi cá nhân phải che giấu cơn giận của mình. Việc bộc lộ sự tức giận dễ gây xung đột, làm rạn nứt quan hệ và khiến người đó bị xem là thiếu trưởng thành.”

Kết quả là nhiều người kìm nén cảm xúc cho đến khi nó bộc lộ theo hai cách không lành mạnh. Một là hỏa bệnh (hwabyeong), dạng rối loạn tâm thể do tích tụ cơn giận. Hai là các hành vi công kích thụ động.

Xã hội “ngữ cảnh cao” và giao tiếp gián tiếp

Nhà tâm lý học văn hóa Han Min giải thích rằng công kích thụ động thường phát triển mạnh trong các xã hội có văn hóa ngữ cảnh cao. Trong những xã hội này, ý nghĩa không được truyền đạt chủ yếu bằng lời nói mà thông qua bối cảnh, mối quan hệ, giọng điệu, thứ bậc, biểu cảm khuôn mặt và lịch sử tương tác.

Hàn Quốc và Nhật Bản là những ví dụ điển hình của nền văn hóa như vậy.

“Trong các xã hội ngữ cảnh cao, cách diễn đạt trực tiếp thường không được khuyến khích. Vì vậy ngay cả khi tức giận, người ta cũng chọn cách truyền tín hiệu bất mãn một cách gián tiếp,” ông Han nói.

Ông cho biết Nhật Bản thậm chí còn là xã hội ngữ cảnh cao hơn Hàn Quốc. Ví dụ điển hình là cách giao tiếp được gọi là “phong cách Kyoto”. Nếu một người hàng xóm bị làm phiền bởi tiếng đàn piano, họ sẽ không nói thẳng: “Tiếng piano của bạn quá ồn.” Thay vào đó, họ có thể nói vòng vo:

“Con của bạn dạo này đang chuẩn bị cho cuộc thi piano à?”

Văn hóa thứ bậc và cách nói vòng

Theo Shin Ji young, giáo sư Đại học Korea và tác giả cuốn Language Sensitivity Class, cấu trúc xã hội phân cấp của Hàn Quốc ảnh hưởng mạnh đến cách giao tiếp gián tiếp.

“Có một niềm tin phổ biến rằng người lớn tuổi luôn ở vị trí cao hơn người trẻ,” bà nói. “Vì vậy người trẻ được kỳ vọng phải thể hiện sự tôn trọng. Trong bối cảnh này, sự tôn trọng thường đồng nghĩa với việc tránh nói thẳng và lựa chọn cách diễn đạt vòng.”

Một ví dụ quen thuộc là cụm từ “có vẻ như”. Người Hàn Quốc thường dùng cụm từ này ngay cả khi nói về trải nghiệm cá nhân. Chẳng hạn sau khi nếm thử một món ăn, thay vì nói “Ngon đấy”, họ có thể nói “Có vẻ ngon”.

Nhiều người Hàn Quốc hiểu từ trải nghiệm rằng cách nói trực tiếp đôi khi không được chấp nhận, thậm chí còn phản tác dụng.

“Việc không thể nói thẳng đôi khi khiến sự bức bối tích tụ,” giáo sư Shin nói. “Và sự bức bối đó thường bộc lộ qua những hành vi công kích thụ động.”

Im lặng: Hình thức công kích thụ động phổ biến nhất

Theo nhà tâm lý học Hwang Mi gu, tại Hàn Quốc im lặng là dạng công kích thụ động phổ biến nhất.

Không trả lời tin nhắn trên KakaoTalk. Đột ngột biến mất khỏi mối quan hệ mà không giải thích. Để lại đơn xin nghỉ việc mà không nói lời nào. Thậm chí việc không gửi biểu tượng cảm xúc phản hồi trong một nhóm chat cũng có thể là biểu hiện của công kích thụ động.

Khi công kích thụ động xuất hiện trong tình yêu

Lee Han byul, 31 tuổi, cho biết cô thường trở nên công kích thụ động trong các mối quan hệ tình cảm. Ngay cả khi đã hẹn hò với bạn trai gần một năm, cô vẫn lặp lại thói quen này.

“Anh ấy rất độc lập và không đòi hỏi nhiều ở tôi,” cô nói. “Nhưng tôi là kiểu người muốn chia sẻ mọi thứ với bạn trai và muốn gặp nhau càng thường xuyên càng tốt. Tôi nghĩ đó mới là một mối quan hệ đúng nghĩa.”

Gần đây, bạn trai cô bận rộn với công việc và chuyện gia đình trong suốt hai tuần. Cô muốn nói rằng mình cảm thấy bị bỏ rơi nhưng lại không thể mở lời.

“Thay vào đó, tôi cố ý trả lời tin nhắn chậm hoặc trả lời rất ngắn gọn,” cô kể. “Tôi thấy anh ấy cố gắng đoán tâm trạng của tôi.”

Cô hiểu rằng giao tiếp trực tiếp sẽ tốt hơn.

“Tôi biết mình nên nói rõ: ‘Đây là lý do tôi buồn và đây là điều tôi cần.’ Nhưng trong khoảnh khắc đó tôi lại không làm được.”

Một phần trong cô mong rằng bạn trai có thể “tự hiểu lòng mình”, điều mà nhiều người Hàn Quốc cũng mong đợi trong các mối quan hệ.

Công kích thụ động trong tình bạn

Tình bạn cũng không tránh khỏi hiện tượng này.

Kwon, người chỉ muốn được gọi bằng họ, kể lại một lần cô cư xử công kích thụ động với bạn thân quen từ thời đại học khi họ gặp nhau cùng vài người bạn khác. Kwon cảm thấy hơi khó chịu mỗi khi người bạn nói về nơi làm việc của mình. Dù người kia không cố ý, cô vẫn cảm thấy như đang khoe khoang.

Cô không bộc lộ cảm xúc ngay lúc đó. Nhưng khi câu chuyện chuyển sang chủ đề tình yêu và hẹn hò, Kwon bắt đầu phản ứng gián tiếp. Trước mặt cả nhóm, cô liên tục nói rằng bạn mình nên hạ thấp tiêu chuẩn nếu muốn kết hôn.

Sau buổi gặp gỡ đó, người bạn kia không còn liên lạc với cô nữa.

“Tôi biết mình hơi quá,” Kwon nói. “Nhưng tôi nghĩ cô ấy đã bắt đầu trước khi cứ nói về công việc như vậy.”

Công kích thụ động không phải dấu hiệu của mối quan hệ lành mạnh

Các nhà tâm lý học cảnh báo rằng công kích thụ động không phải là dấu hiệu của một mối quan hệ khỏe mạnh.

Bà Hwang cho biết dù được gọi là “thụ động”, nhưng đây vẫn là một dạng công kích.

“Cuối cùng thì người nhận vẫn cảm thấy bị tấn công, dù cơn giận được thể hiện trực tiếp hay gián tiếp. Dù bạn cố nuốt cơn giận đến đâu, người khác vẫn có thể cảm nhận được,” bà nói. “Bạn sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng để che giấu cảm xúc trong khi bên trong vẫn đang giận dữ.”

Cre : Korea Herald