Sự thật đằng sau thái độ của người Hàn với người nhập cư?

Dù xã hội Hàn Quốc ngày càng toàn cầu hóa, kết quả khảo sát mới đây từ Viện Nghiên cứu Y tế và Xã hội Hàn Quốc cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: chỉ 8,4% người Hàn sẵn lòng chấp nhận người nhập cư như thành viên gia đình. Con số này đặt ra câu hỏi: vì sao sự chấp nhận người nhập cư tại Hàn Quốc dường như dừng lại ở ranh giới “xã hội công cộng” mà không tiến xa vào “quan hệ cá nhân”?

Sự chấp nhận có điều kiện, từ hàng xóm đến… gia đình 

Khảo sát tiến hành với hơn 3.000 người Hàn cho thấy mức độ chấp nhận người nhập cư thay đổi rõ rệt theo mức độ thân mật: 38,7% sẵn lòng có người nhập cư làm hàng xóm, 30,5% chấp nhận ở vai trò đồng nghiệp, 18,3% là bạn thân, và chỉ 8,4% chấp nhận họ như người thân trong gia đình. 

Ở chiều ngược lại, 4% khẳng định sẽ không chấp nhận người nhập cư dưới bất kỳ hình thức nào. Những con số này không chỉ phản ánh sự thận trọng trong các mối quan hệ thân mật mà còn cho thấy một ranh giới vô hình nơi sự tiếp xúc được phép nhưng sự gắn kết thì bị ngăn chặn bởi định kiến, nỗi lo và những rào cản xã hội.

Thế hệ trẻ cởi mở hơn, nhưng giới hạn vẫn tồn tại 

Người trẻ (từ 1934 tuổi) thể hiện mức độ cởi mở hơn so với các thế hệ khác: 30,2% sẵn lòng kết bạn thân với người nhập cư, vượt xa tỷ lệ trung bình. 

Tuy nhiên, tỷ lệ chấp nhận người nhập cư làm người thân chỉ nhỉnh hơn mức trung bình: 8,6%. Điều này cho thấy, dù thái độ đã thay đổi phần nào theo thời gian, sự thay đổi không đồng nghĩa với sự xóa bỏ ranh giới. 

Ở chiều đối lập, thế hệ cao tuổi (65 tuổi trở lên) thể hiện quan điểm bảo thủ rõ nét: 57,9% chỉ chấp nhận người nhập cư là hàng xóm, và chỉ 5% chấp nhận họ là người thân. 7,5% từ chối mọi hình thức tiếp nhận.

Tâm lý kỳ thị không đồng đều: nhập cư không phải là một khối đồng nhất 

Không phải tất cả người nhập cư đều bị nhìn nhận như nhau. Theo nghiên cứu, người dân Hàn Quốc phân biệt rõ giữa các nhóm: mức độ chấp nhận với người tị nạn cực kỳ thấp (chỉ 1,83% ở nhóm tuổi trẻ sẵn sàng chấp nhận họ như người thân), trong khi những người định cư lâu dài hoặc kết hôn với người Hàn lại có tỷ lệ được chấp nhận cao hơn. 

Điều này cho thấy người Hàn có xu hướng đánh giá người nhập cư theo mức độ “đóng góp xã hội” và “tự lập”. Những ai bị xem là “gánh nặng” hoặc “người ngoài hệ thống” dễ bị từ chối, bất kể họ là ai hay đến từ đâu.

Khi “sống cùng” không đồng nghĩa với “gắn kết” 

Một phần nguyên nhân đến từ đặc trưng văn hóa Hàn Quốc nơi giá trị gia đình, huyết thống và sự đồng nhất đóng vai trò lớn. Trong môi trường như vậy, việc đưa người ngoại quốc vào quan hệ thân mật, như hôn nhân hay làm dâu rể, không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn mang tính tập thể, ảnh hưởng đến uy tín, truyền thống và sự hòa hợp của cả gia đình. 

Ngoài ra, truyền thông và chính sách nhập cư trong quá khứ chưa đủ mạnh để xây dựng hình ảnh tích cực về người nhập cư. Người Hàn có thể quen với người ngoại quốc trong vai trò giáo viên tiếng Anh, đầu bếp, công nhân, nhưng lại khó hình dung họ trở thành anh rể, con dâu, hay cháu nội của mình.

Nghiên cứu kết luận rằng, nếu chính sách nhập cư vẫn tiếp tục xây dựng theo cách gom toàn bộ người nước ngoài vào khái niệm trừu tượng “immigrants” thì sẽ khó đạt hiệu quả và khó được chấp nhận. Việc phân biệt giữa người nhập cư lao động, người tị nạn, hôn nhân quốc tế hay cư dân định cư lâu dài là điều cần thiết để tạo chính sách linh hoạt và sát thực tế hơn. 

Việc chỉ 8% người Hàn chấp nhận người nhập cư như gia đình không đơn giản là vấn đề của định kiến, mà là tổng hòa của văn hóa, truyền thông, kinh nghiệm xã hội và nhận thức thế hệ. 

Trong một xã hội ngày càng toàn cầu hóa và đối mặt với thách thức dân số lão hóa, việc nhìn thẳng vào “ranh giới vô hình” giữa chấp nhận và loại trừ là bước đầu tiên để xây dựng một xã hội bao dung không chỉ trên giấy tờ, mà cả trong lòng người dân.