Chemyeon trong văn hóa Hàn Quốc: Khi thể diện quyết định nhiều lựa chọn trong cuộc sống

Chemyeon là khái niệm thể diện đặc trưng trong văn hóa Hàn Quốc. Từ hôn nhân, nghề nghiệp đến tiêu dùng, nhiều quyết định của người Hàn chịu ảnh hưởng lớn từ cách xã hội nhìn nhận họ.

Nỗi sợ mất thể diện và mong muốn được coi trọng ảnh hưởng đến cá nhân, gia đình và cả xã hội

Trong các mối quan hệ xã hội, ai cũng có xu hướng thể hiện một hình ảnh nhất định trước người khác. Tuy nhiên, tại Hàn Quốc, khái niệm chemyeon, thường được hiểu là thể diện hoặc hình ảnh xã hội, có ảnh hưởng rất mạnh đến nhiều quyết định trong cuộc sống.

Lee Jung Ah, 36 tuổi, gần đây đã kết thúc mối quan hệ kéo dài một năm với bạn trai, chủ yếu vì sự phản đối từ gia đình.

Cha mẹ cô cho rằng người bạn trai này không phù hợp với nền tảng học vấn và nghề nghiệp của con gái họ. Họ lo rằng nếu cô kết hôn với anh ta, gia đình sẽ mất thể diện trước họ hàng và những người quen biết.

Sau khi chia tay, Lee hy vọng có thể gặp được một người phù hợp hơn để giữ gìn thể diện cho cha mình, một giáo sư đại học. Tuy nhiên, cô cũng thừa nhận cơ hội để tìm được người như vậy không nhiều.

Câu chuyện của Lee không phải là trường hợp cá biệt. Nhiều người Hàn Quốc sẵn sàng từ bỏ mong muốn cá nhân vì sợ ảnh hưởng đến thể diện của mình.

Nỗi lo mất hình ảnh trước mắt người khác có thể ảnh hưởng đến rất nhiều lựa chọn trong cuộc sống, từ việc chọn bạn đời đến lựa chọn quần áo, món ăn, phương tiện đi lại, thậm chí cả việc chọn bạn bè, trường học hay khu vực sinh sống.

Giáo sư tâm lý học Han Seong Yeul, giáo sư danh dự tại Đại học Korea, cho biết trong xã hội Hàn Quốc, thành công hay thất bại của một người đôi khi được đánh giá dựa trên hình ảnh bề ngoài nhiều hơn là giá trị bên trong.

Chemyeon, khái niệm thể diện trong văn hóa Hàn Quốc

Khái niệm thể diện không chỉ tồn tại ở Hàn Quốc mà là một xu hướng phổ biến trong xã hội loài người. Con người thường muốn thể hiện mình đáng tôn trọng trước người khác và cũng mong được người khác tôn trọng.

Nhà xã hội học người Mỹ gốc Canada Erving Goffman định nghĩa thể diện là hình ảnh tích cực mà một cá nhân muốn xây dựng trong các tương tác xã hội.

Tại Trung Quốc, khái niệm mianzi gắn liền với việc tránh mất đi sự tôn trọng trong xã hội và tránh rơi vào tình huống xấu hổ. Ở Nhật Bản cũng tồn tại khái niệm tatemae, chỉ việc không bộc lộ hoàn toàn suy nghĩ thật của mình mà ưu tiên cảm nhận và phản ứng của người khác.

Tuy nhiên, chemyeon của Hàn Quốc có phạm vi rộng hơn so với khái niệm thể diện trong nhiều xã hội khác. Nó không chỉ liên quan đến cá nhân mà còn gắn với gia đình, đồng nghiệp, công ty và các nhóm xã hội mà một người thuộc về.

Chemyeon trong văn hóa Hàn Quốc cũng nhấn mạnh đến hình thức và bề ngoài nhiều hơn, đến mức có người sẵn sàng chấp nhận thiệt hại về tài chính để duy trì hình ảnh xã hội.

Theo giáo sư Han Seong Yeul, nhiều người Hàn Quốc thích mua xe hơi sang trọng hoặc xe lớn thay vì những phương tiện thực sự phù hợp với cuộc sống của họ. Chemyeon chú trọng vào những hành động dễ nhìn thấy hoặc những nghi thức xã hội, trong đó hình thức và sự trang trọng thường được đặt lên trên tính thực tế.

Không ít người cố gắng mua căn hộ rộng hơn hoặc sống tại những khu vực được xã hội đánh giá cao, dù điều đó khiến họ phải chịu áp lực tài chính.

Theo báo cáo của Morgan Stanley, người Hàn Quốc là một trong những nhóm khách hàng chi tiêu nhiều nhất thế giới cho hàng xa xỉ. Năm 2022, chi tiêu cho hàng xa xỉ tại Hàn Quốc tăng 24 phần trăm, đạt 16,8 tỷ đô la Mỹ, tương đương khoảng 325 đô la cho mỗi người.

Con số này cao hơn đáng kể so với mức chi tiêu bình quân 55 đô la của người Trung Quốc và 280 đô la của người Mỹ.

Cũng trong năm đó, cứ ba chiếc ô tô nhập khẩu bán ra tại Hàn Quốc thì có một chiếc có giá trên 100 triệu won.

Một đại diện của hãng xe sang cho biết nghịch lý là khi nền kinh tế càng khó khăn, doanh số xe sang đôi khi lại càng tăng.

Năm 2022, Hàn Quốc là thị trường có doanh số xe Maybach cao thứ hai thế giới sau Trung Quốc.

Văn hóa thể diện gắn liền với cảm giác xấu hổ

Khái niệm chemyeon có nguồn gốc từ thời Joseon kéo dài từ năm 1392 đến năm 1910. Xã hội thời kỳ này được chia thành bốn tầng lớp và chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Nho giáo. Nhiều câu tục ngữ Hàn Quốc phản ánh rõ giá trị này.

Một câu tục ngữ cổ nói rằng dù một người thuộc tầng lớp yangban có rơi xuống nước thì cũng không bơi theo kiểu chó bơi. Yangban là tầng lớp quý tộc trí thức trong xã hội Joseon. Câu nói này hàm ý rằng họ tránh làm bất cứ điều gì bị coi là thiếu phẩm giá, ngay cả trong tình huống khó khăn.

Một câu khác nói rằng dù một người yangban có chết cóng thì cũng không sưởi ấm bằng cách đốt vỏ trấu, vì đó là cách mà tầng lớp nghèo thường dùng để chống rét.

Ngày nay, dù hệ thống giai cấp thời Joseon không còn tồn tại, xã hội Hàn Quốc vẫn tồn tại một dạng phân tầng vô hình dựa trên tài sản, trình độ học vấn và nghề nghiệp.

Nhiều người cố gắng thể hiện mình giàu có hoặc có vị thế xã hội cao, thậm chí đôi khi phóng đại hình ảnh của mình để duy trì điều đó.

Giáo sư tâm lý học Kwak Keum Joo tại Đại học Quốc gia Seoul cho rằng trong xã hội hiện đại, văn hóa coi trọng thể diện vẫn chưa thay đổi nhiều.

Theo bà, điều này xuất phát từ đặc điểm văn hóa coi trọng tập thể của Hàn Quốc, nơi mỗi cá nhân luôn chú ý đến cách người khác nhìn nhận và đánh giá mình.

Nhiều người cảm thấy họ phải có bằng đại học, kết hôn với người phù hợp và có một công việc được xã hội coi trọng. Họ cũng thường lựa chọn trang phục phù hợp với chuẩn mực xã hội thay vì chỉ dựa trên sự thoải mái.

Khi thể diện gắn liền với cảm giác xấu hổ

Nhà tâm lý học Choi Sang Jin, cựu giáo sư Đại học Chung Ang, cho rằng yếu tố tạo nên sức mạnh của chemyeon chính là cảm giác xấu hổ.

Trong các nghiên cứu của mình, ông chỉ ra nhiều tình huống trong xã hội Hàn Quốc gắn liền với nỗi sợ mất thể diện. Ví dụ như học sinh trượt kỳ thi đại học và gia đình họ tránh gặp gỡ xã hội, hay những người có địa vị thấp ngại tham dự họp lớp vì sợ gặp lại những bạn bè thành đạt hơn.

Nhiều người cũng cảm thấy xấu hổ nếu bạn đời của mình có trình độ học vấn thấp hơn.

Ảnh hưởng của chemyeon không chỉ dừng ở cá nhân mà còn mở rộng đến tập thể và thậm chí cả quốc gia.

Khi có tin nghị sĩ Bae Hyun Jin bị một học sinh trung học tấn công bằng gạch tại khu Daechi dong thuộc quận Gangnam, phó chủ tịch hội học sinh của trường lập tức đăng bài trên mạng xã hội để bảo vệ danh tiếng của trường.

Người này viết rằng anh chia sẻ thông tin nhằm tránh việc danh tiếng của trường bị ảnh hưởng bởi hành động của một cá nhân.

Một ví dụ khác xảy ra vào năm 2007 khi vụ xả súng tại Đại học Virginia Tech ở Mỹ khiến 32 người thiệt mạng và 29 người bị thương. Thủ phạm là Cho Seung Hui, một cư dân thường trú tại Mỹ gốc Hàn Quốc. Sau khi biết hung thủ là người Hàn Quốc, nhiều người Hàn Quốc tại Mỹ và tại quê nhà đã cảm thấy xấu hổ tập thể.

Ngay sau sự kiện, nhiều người Hàn và cả quan chức chính phủ đã đưa ra lời xin lỗi công khai. Đại sứ Hàn Quốc tại Mỹ thậm chí kêu gọi cộng đồng người Hàn tại Washington thực hiện 32 ngày ăn chay như một cách bày tỏ sự hối lỗi.

Theo giáo sư xã hội học Seol Dong Hoon tại Đại học Quốc gia Jeonbuk, phản ứng này khiến nhiều người Mỹ ngạc nhiên vì trong văn hóa cá nhân của họ, hành động của một cá nhân hiếm khi được gắn với danh tiếng của cả quốc gia.

Người Hàn Quốc thường dùng khái niệm kukkyeok, nghĩa là phẩm giá quốc gia, để thể hiện niềm tin rằng một quốc gia cũng cần giữ hình ảnh và danh dự trước thế giới giống như một cá nhân.

Mặt tích cực của văn hóa thể diện

Dù chemyeon đôi khi mang ý nghĩa tiêu cực, nhiều học giả cho rằng khái niệm này không hoàn toàn xấu.

Giáo sư truyền thông Lim Tae Seop của Đại học Wisconsin cho rằng việc con người quan tâm đến thể diện cho thấy họ là sinh vật xã hội.

Một xã hội hoàn toàn không quan tâm đến hình ảnh hay danh dự có thể trở nên hỗn loạn và thiếu chuẩn mực.

Theo ông, chemyeon bao gồm nhiều yếu tố như phẩm giá, năng lực xã hội được công nhận, nhân cách, sự trưởng thành và cách một người tuân thủ chuẩn mực xã hội.

Vấn đề nằm ở việc xã hội coi trọng yếu tố nào trong những yếu tố đó.

Nếu một xã hội chỉ chú trọng hình ảnh và thành tích mà bỏ qua nhân cách, sự trưởng thành hay đạo đức, thì xã hội đó sẽ đề cao vật chất hơn các giá trị tinh thần.

Ngược lại, nếu các giá trị như nhân cách, trách nhiệm và chuẩn mực xã hội được đặt lên trên hình thức, xã hội sẽ phát triển lành mạnh hơn.

Giáo sư Han Seong Yeul cũng cho rằng chemyeon đã góp phần vào sự phát triển nhanh chóng của Hàn Quốc trong thời gian ngắn.

Sau khi trải qua thời kỳ thuộc địa Nhật Bản và chiến tranh Triều Tiên, phần lớn người Hàn Quốc vào thập niên 1950 vẫn còn mù chữ.

Tuy nhiên, họ đã làm việc không ngừng và đầu tư mạnh vào giáo dục cho con cái, với hy vọng con cái sẽ có cuộc sống tốt hơn và gia đình không còn phải xấu hổ vì sự thiếu hiểu biết.

Dù thiếu tài nguyên thiên nhiên, lực lượng lao động chăm chỉ và có trình độ đã giúp Hàn Quốc đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng.

Tổng sản phẩm quốc nội danh nghĩa của Hàn Quốc đã tăng từ 47,7 tỷ won năm 1953 lên 2.170 nghìn tỷ won năm 2022, tức tăng khoảng 45.000 lần.

Theo giáo sư Han, thế hệ cha mẹ khi đó tin rằng thành công của con cái không chỉ cải thiện cuộc sống gia đình mà còn nâng cao thể diện của cả gia đình trong xã hội.

CRE : KOREA HERALD