Trẻ em di cư không giấy tờ tại Hàn Quốc rơi vào khoảng trống pháp lý khi dự luật đăng ký khai sinh bị đình trệ

Hàng nghìn trẻ em là con của người di cư không giấy tờ sinh ra tại Hàn Quốc đang rơi vào tình trạng không được pháp luật chính thức công nhận do các dự luật về hệ thống đăng ký khai sinh vẫn chưa được thông qua tại Quốc hội.

Nhiều dự luật vẫn nằm chờ tại Quốc hội

Hiện có ít nhất hai dự luật đang được xem xét tại Quốc hội Hàn Quốc nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý cho phép đăng ký, chứng nhận và điều chỉnh thông tin khai sinh đối với trẻ em không mang quốc tịch Hàn Quốc. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có đạo luật nào được ban hành.

Theo quy định hiện hành, trẻ em sinh ra từ cha mẹ là người nước ngoài không thể được đăng ký khai sinh chính thức, ngay cả khi được sinh ra trên lãnh thổ Hàn Quốc, bởi hệ thống hộ tịch gia đình chỉ áp dụng cho công dân Hàn Quốc. Không có số đăng ký cư trú, nhiều trẻ em gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, chăm sóc trẻ em và các chế độ an sinh xã hội.

Đề xuất xây dựng hệ thống đăng ký khai sinh riêng cho trẻ em nước ngoài

Các dự luật đang chờ xử lý đề xuất xây dựng một khuôn khổ pháp lý riêng điều chỉnh việc đăng ký, chứng nhận và chỉnh sửa hồ sơ khai sinh của trẻ em nước ngoài.

Theo đề xuất, cha mẹ hoặc người giám hộ có thể khai báo việc sinh con thông qua cơ quan hành chính. Trong trường hợp cần thiết, tòa án hoặc chính quyền địa phương cũng có thể chủ động đăng ký khai sinh.

Dự luật cũng đưa ra các biện pháp nhằm tránh gây bất lợi cho cha mẹ là người di cư không giấy tờ, như hạn chế việc tự động chuyển thông tin sang cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Đồng thời, đề xuất tăng cường phối hợp hành chính giữa bệnh viện và chính quyền địa phương để ngăn ngừa tình trạng trẻ em không được đăng ký.

Hàng nghìn trẻ em không được ghi nhận chính thức

Theo dữ liệu mới nhất được công bố năm 2023 bởi Ủy ban Kiểm toán và Thanh tra Hàn Quốc, ước tính có 4.025 trẻ em nước ngoài sinh ra trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022 chưa từng được đăng ký khai sinh.

Các tổ chức bảo vệ quyền trẻ em cảnh báo rằng việc không được đăng ký khiến trẻ em rơi vào khoảng trống pháp lý và dễ bị tổn thương trước nguy cơ bóc lột. Theo Công ước Liên hợp quốc về Quyền Trẻ em, đăng ký khai sinh là một quyền cơ bản. Tòa án Tối cao Hàn Quốc cũng từng nhấn mạnh trách nhiệm của nhà nước trong việc bảo đảm mọi trẻ em sinh ra tại quốc gia này đều được ghi nhận khai sinh.

Tranh luận chính trị khiến tiến trình lập pháp chậm trễ

Dù vấn đề đã được thừa nhận rộng rãi, tiến trình lập pháp vẫn diễn ra chậm do những nhạy cảm liên quan đến chính sách nhập cư.

Một số nghị sĩ lo ngại rằng việc xây dựng hệ thống đăng ký mới có thể ảnh hưởng đến công tác kiểm soát nhập cư, thậm chí khuyến khích tình trạng cư trú không hợp lệ hoặc tạo thêm gánh nặng hành chính.

Cuộc tranh luận cũng xoay quanh việc tách bạch rõ ràng giữa đăng ký khai sinh với quyền quốc tịch và quyền cư trú, cũng như cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm quản lý và nguồn kinh phí vận hành hệ thống.

Nghị sĩ và xã hội dân sự kêu gọi cải cách thể chế

Phát biểu tại một diễn đàn tổ chức tại Quốc hội vào tháng 11 năm ngoái, Phó Chủ tịch Quốc hội Joo Ho young cảnh báo rằng có những trẻ em thậm chí không có bất kỳ hồ sơ khai sinh nào và bị loại khỏi các dịch vụ cơ bản. Ông nhấn mạnh cần cải cách thể chế để mọi trẻ em đều được công nhận sự tồn tại chính thức, bất kể quốc tịch hay tình trạng pháp lý của cha mẹ.

Cùng sự kiện, nghị sĩ Park Hong keun thuộc đảng cầm quyền cho rằng trẻ em không đăng ký khai sinh sẽ phải đối mặt với bất lợi lâu dài, bao gồm hạn chế tiếp cận y tế và giáo dục, cũng như tình trạng cư trú bấp bênh khi trưởng thành. Ông kêu gọi thiết lập cơ chế bảo đảm đăng ký khai sinh phổ quát và tăng cường tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Xã hội dân sự vào cuộc

Nhiều tổ chức phi chính phủ quốc tế và trong nước, cùng các tổ chức tôn giáo, đã tham gia vận động cải cách thể chế.

Ra mắt năm 2024, Diễn đàn Hy vọng cho Trẻ em Không đăng ký là một nền tảng vận động do xã hội dân sự Hàn Quốc khởi xướng, hướng tới thay đổi pháp luật và chính sách để bảo vệ trẻ em chưa được đăng ký khai sinh.

Năm tổ chức, bao gồm Save the Children Korea, UNICEF Korea và UNHCR, đã cùng thành lập diễn đàn này nhằm thúc đẩy hệ thống đăng ký khai sinh phổ quát, cho phép mọi trẻ em sinh ra tại Hàn Quốc được đăng ký, bất kể quốc tịch hay tình trạng cư trú của cha mẹ.

Cải cách còn bỏ ngỏ với trẻ em nước ngoài

Năm ngoái, Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai hệ thống thông báo sinh và chương trình sinh con an toàn, góp phần giảm số trẻ bị bỏ rơi từ 80 trường hợp năm 2023 xuống còn 30 trường hợp năm 2024. Tuy nhiên, trẻ em nước ngoài vẫn nằm ngoài phạm vi áp dụng của hệ thống này.

Chuyên gia Heo Min sook thuộc Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Hàn Quốc nhận định trong một báo cáo rằng nếu một phụ nữ nước ngoài sinh con nhưng không có quốc tịch Hàn Quốc hoặc không được đăng ký, cả mẹ và con đều bị loại khỏi hệ thống bảo trợ xã hội.

Chính quyền địa phương tìm giải pháp tạm thời

Trong khi chờ đợi thay đổi ở cấp trung ương, một số địa phương đã chủ động tìm biện pháp tạm thời.

Tỉnh Gyeonggi Province thông báo sẽ triển khai hệ thống xác minh công nhằm chính thức ghi nhận sự tồn tại của trẻ em nước ngoài chưa đăng ký và kết nối các em với hỗ trợ y tế và phúc lợi, dù hệ thống này không cấp quốc tịch hay quyền cư trú.

Ông Eun Hi gon, Giám đốc Trung tâm Trẻ em Di cư Không giấy tờ tại Hàn Quốc, nhận định tình hình hiện nay rất cấp bách. Ông cho rằng những trẻ em không đăng ký khai sinh là những đứa trẻ tồn tại nhưng lại như không tồn tại trên giấy tờ, và các em cần sự hỗ trợ tuyệt đối từ xã hội. Theo ông, cần sớm thiết kế một khuôn khổ hệ thống để lấp đầy khoảng trống pháp lý, giúp các em có thể sống như những thành viên đầy đủ của xã hội.

Theo The Korea Herald