Luật mới Hàn Quốc: Shipper, tài xế giao hàng, freelancer dễ được công nhận là lao động hơn từ tháng 5/2026

Chính phủ Hàn Quốc vừa công bố gói sửa đổi luật lao động lớn, dự kiến trình vào ngày 1-5-2026, trong đó quy định doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm chứng minh nếu cho rằng một người “không phải lao động”. Đi kèm là luật quyền cơ bản của người làm việc, mở rộng bảo hộ cho hơn 8,62 triệu người nằm ngoài phạm vi lao động truyền thống. Những thay đổi này dự báo sẽ đảo chiều cách xử lý tranh chấp lương, hợp đồng và sa thải tại Hàn Quốc.

Doanh nghiệp phải chứng minh người lao động “không phải lao động”

Bộ Lao động Hàn Quốc ngày 20-1 cho biết đang hoàn thiện gói luật bảo vệ người lao động ngoài hệ thống hiện hành, dự kiến trình Quốc hội vào dịp Ngày Lao động 1-5 tới. Trọng tâm của gói luật là cơ chế “suy đoán người lao động” trong các tranh chấp dân sự liên quan đến nợ lương, sa thải hoặc hợp đồng.

Theo quy định mới, bất kỳ ai cung cấp công sức cho hoạt động kinh doanh của người khác sẽ được suy đoán là lao động, trừ khi doanh nghiệp chứng minh được điều ngược lại. Điều này đảo ngược hoàn toàn cách xử lý hiện tại, khi người lao động phải tự thu thập bằng chứng để chứng minh mình là lao động theo luật.

Nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất là lao động đặc thù và những người làm việc trên nền tảng số như tài xế giao hàng, shipper, hướng dẫn viên, tài xế taxi ứng dụng, freelancer cung cấp dịch vụ theo đơn hàng. Hiện phần lớn nhóm này bị phân loại là “tự kinh doanh”, nên gặp nhiều khó khăn khi đòi quyền lợi như lương tối thiểu, bảo hiểm, nghỉ hằng tuần, trợ cấp thôi việc.

Ước tính Hàn Quốc hiện có 8,62 triệu người thuộc nhóm “lao động không hưởng lương” (theo số liệu người nộp thuế năm 2023) và đây chính là nhóm được hưởng lợi trực tiếp từ cơ chế suy đoán.

Rộng cửa cho nhóm đặc thù nhận lương tối thiểu, bảo hiểm và trợ cấp thôi việc

Theo Bộ Lao động, khi doanh nghiệp không chứng minh được “người cung cấp công sức” không phải lao động, người đó sẽ được coi là lao động trong các tranh chấp về:

Luật lao động

Luật lương tối thiểu

Luật đảm bảo trợ cấp thôi việc

Luật lao động thời hạn

Luật phái cử

Quy định mới giúp người lao động đặc thù “dễ thở” hơn khi làm việc với tòa án hoặc cơ quan điều tra, vì họ thường không tiếp cận được dữ liệu vận hành, trong khi doanh nghiệp lại nắm toàn bộ thông tin về thời gian làm việc, doanh thu, lịch sử giao việc.

Bộ cho biết cơ chế này chỉ áp dụng cho tranh chấp dân sự, và mỗi tranh chấp sẽ được đánh giá độc lập việc được công nhận là lao động trong vụ trợ cấp thôi việc không đồng nghĩa được công nhận là lao động trong mọi tranh chấp khác.

Bên cạnh đó, quyền yêu cầu tài liệu của thanh tra lao động cũng được mở rộng. Nếu doanh nghiệp từ chối cung cấp giấy tờ như dữ liệu ra vào làm việc hoặc các tài liệu cho thấy khả năng có quan hệ lao động, họ có thể bị phạt tới 5 triệu won.

Ngoài ra, thanh tra lao động sẽ có quyền yêu cầu Cơ quan Thuế quốc gia cung cấp dữ liệu liên quan đến thuế thu nhập của người làm việc để phục vụ quá trình xác minh.

Chuẩn bị ban hành “luật quyền của người làm việc”: bảo hộ cả những người không được coi là lao động

Bên cạnh việc thay đổi cơ chế suy đoán, Bộ Lao động Hàn Quốc cũng lên kế hoạch ban hành “Luật quyền của người làm việc”, nhằm bảo vệ tất cả những ai cung cấp sức lao động cho người khác và nhận thù lao bất kể tư cách pháp lý hay hình thức hợp đồng.

Luật mới xác định “người làm việc” là mọi cá nhân cung cấp công sức và nhận thù lao, trừ trường hợp là chủ doanh nghiệp. Nhóm này bao gồm cả những người không đủ điều kiện để được công nhận là lao động theo luật hiện hành.

Luật đề xuất bảo đảm 8 quyền cơ bản, trong đó có:

Quyền được làm việc an toàn và khỏe mạnh

Quyền được ký hợp đồng công bằng và nhận thù lao hợp lý

Quyền được tiếp cận các hình thức bảo đảm xã hội

Quyền được bảo vệ khỏi quấy rối, phân biệt đối xử và chấm dứt hợp đồng bất công

Ngoài ra, luật đặt ra trách nhiệm của nhà nước và chủ sử dụng lao động, yêu cầu doanh nghiệp phải bảo đảm đối xử bình đẳng, phòng chống quấy rối và tham gia các hệ thống bảo hiểm liên quan.

Trong các tranh chấp kinh tế như nợ lương hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng, vụ việc sẽ được xử lý bởi Hội đồng hòa giải tranh chấp lao động, với giá trị pháp lý tương đương một quyết định hòa giải dân sự.

Các trường hợp quấy rối hoặc bạo lực nơi làm việc được chuyển về Quỹ hỗ trợ quyền của người làm việc, đơn vị mới dự kiến được thành lập trực thuộc Bộ Lao động để cung cấp hỗ trợ pháp lý và khảo sát thực tế.

Nếu doanh nghiệp trừng phạt hoặc gây bất lợi cho người làm việc vì họ thực thi các quyền được bảo đảm theo luật, mức phạt có thể lên tới 5 triệu won.

Lộ trình thông qua luật dự kiến vào tháng 5-2026

Gói lập pháp này được xây dựng dựa trên hai đề xuất đang trình Quốc hội: dự thảo về cơ chế suy đoán lao động của nghị sĩ Kim Ju-young, và dự thảo Luật quyền của người làm việc của nghị sĩ Kim Tae-seon.

Bộ Lao động cho biết sẽ tiếp tục tổ chức các buổi thảo luận chuyên gia và họp tham vấn với các bên liên quan trước khi trình hồ sơ vào dịp 1-5, với kỳ vọng thu hẹp “vùng xám” pháp lý vốn khiến hàng triệu lao động ngoài hệ thống khó tiếp cận quyền lợi cơ bản.

Nếu được thông qua, gói luật này sẽ tạo ra thay đổi lớn nhất trong nhiều năm đối với cách Hàn Quốc công nhận quan hệ lao động đồng thời giúp hàng triệu lao động đặc thù có cơ hội tiếp cận đầy đủ các chế độ như lương tối thiểu, bảo hiểm và trợ cấp thôi việc. Bộ Lao động kỳ vọng đây sẽ là bước tiến quan trọng nhằm thu hẹp bất bình đẳng thông tin giữa doanh nghiệp và người làm việc, hướng tới môi trường lao động công bằng hơn.

THEO YONHAP