Văn hóa rượu bia trong kinh doanh tại Hàn Quốc và bí quyết sống sót nơi bàn nhậu công sở

Văn hóa uống rượu trong kinh doanh tại Hàn Quốc có gì đặc biệt? Tìm hiểu hoesik, quy tắc sangseok, cách rót rượu, cụng ly và bí quyết ứng xử nơi bàn nhậu công sở để xây dựng quan hệ hiệu quả, tránh sai sót và ghi điểm với đồng nghiệp, đối tác Hàn Quốc.

“Lần sau đi uống soju nhé” hay “Hôm nào đi ăn với nhau đi” trong môi trường công việc tại Hàn Quốc thường không đơn thuần là lời xã giao. Với nhiều người Hàn, đó gần như là lời mời cho một buổi gặp gỡ bán chính thức giữa những người có quan hệ nghề nghiệp.

Dù bước sang thập niên 2020, văn hóa uống rượu đã bớt gay gắt hơn so với trước đây, nhưng việc làm quen, xây dựng quan hệ thông qua vài ly rượu vẫn là một phần quan trọng trong đời sống công sở xứ kim chi. Những buổi hoesik tức tiệc liên hoan sau giờ làm, theo nghĩa đen là “ăn uống công việc”, thường diễn ra sau khi kết thúc ngày làm chính thức và đi kèm với lượng rượu bia không hề nhỏ.

Những năm đầu thập niên 2010, khi người viết bắt đầu đi làm, hầu như phóng viên nào cũng thuộc nhóm uống rượu từ giao lưu xã hội đến say xỉn. Có người kể rằng anh ta đã “uống” để giành được một chỗ ngồi cố định trong phòng báo chí của một cơ quan chính phủ lớn.

Trong bối cảnh việc uống rượu là một phần đáng kể của văn hóa công sở Hàn Quốc, tồn tại nhiều quy tắc và phép lịch sự bất thành văn liên quan đến rượu bia. Cần lưu ý rằng một buổi hoesik có thể kéo dài nhiều giờ, qua nhiều “tăng”: bắt đầu bằng bữa tối, tiếp đó là quán bar, rồi thêm một quán khác hoặc karaoke.

Khi rượu vào, không khí thường trở nên thoải mái hơn. Một số cấp trên có thể yêu cầu được gọi là “hyeong”, cách xưng hô anh trai của người em trai trong gia đình. Tuy nhiên, đừng để sự thân mật đó đánh lừa. Hoesik vẫn là phần kéo dài của công việc, và trật tự thứ bậc trong công ty không hề biến mất. Nó chỉ chuyển sang một hình thức mềm mại hơn mà thôi.

Sangseok - “ghế thượng tọa” và quy tắc chỗ ngồi trong bàn nhậu Hàn Quốc

Như đã đề cập ở nhiều phân tích về văn hóa Hàn Quốc, sự tôn trọng dành cho người có địa vị xã hội cao hơn là một trong những yếu tố cốt lõi. Quy tắc này càng không được quên khi ăn uống cùng đồng nghiệp hay đối tác, thậm chí ngay từ lúc bước vào nhà hàng.

Khái niệm sangseok có thể hiểu là “ghế thượng tọa”, vị trí dành cho người có địa vị cao nhất trong nhóm. Trong nhà hàng, đó thường là chỗ ngồi xa cửa ra vào nhất và tựa vào tường.

Khi ba người trở lên ngồi cùng một dãy, người quan trọng nhất thường ngồi ở vị trí giữa.

Ngược lại, ghế gần cửa ra vào nhất thường dành cho người có địa vị thấp nhất. Vị trí kế bên sangseok thường thuộc về người có thứ bậc thấp thứ hai hoặc thứ ba

Tuy nhiên, quy tắc này không phải lúc nào cũng cứng nhắc. Nếu ghế gần cửa lại có tầm nhìn đẹp nhất, chẳng hạn hướng ra cửa sổ lớn, thì vị trí đó có thể trở thành sangseok.

Trong nhiều trường hợp, không dễ để xác định đâu là ghế thượng tọa. Thường sẽ có đồng nghiệp người Hàn am hiểu văn hóa địa phương chủ động mời cấp trên ngồi vào “chỗ đẹp”. Nếu là người nước ngoài, tốt nhất nên chờ và quan sát, bởi việc ngồi xuống trước cấp trên hoặc người lớn tuổi cũng bị xem là thiếu lịch sự.

Hệ thống sangseok không chỉ áp dụng trên bàn ăn. Trong taxi, ghế phía sau bên phải, sát vỉa hè, được coi là vị trí tốt nhất. Trong thang máy, chỗ chéo đối diện bảng điều khiển là vị trí ưu tiên, còn chỗ gần bảng nút bấm thường dành cho người có thứ bậc thấp hơn.

Phần lớn người Hàn không quá khắt khe và sẽ thông cảm nếu người nước ngoài chưa quen với mọi tập quán. Các quy tắc uống rượu nêu trên chủ yếu áp dụng trong những buổi tiệc công việc mang tính chính thức. Với đồng nghiệp thân thiết trong không gian riêng tư, bạn có thể thoải mái hơn.

Tuy nhiên, hiểu trước những quy tắc này sẽ giúp tránh được những tình huống ngượng ngùng không đáng có.

Cách rót rượu đúng chuẩn trong văn hóa công sở Hàn Quốc

Tùy tình huống, người có vị trí cao nhất có thể chủ động rót rượu cho mọi người, hoặc bạn cần đề nghị rót cho họ.

Nhưng tuyệt đối không tự ý rót rượu cho tất cả cấp trên nếu chưa được yêu cầu. Ngoại lệ duy nhất là khi người có thẩm quyền giao nhiệm vụ, ví dụ sếp yêu cầu bạn phụ trách pha và rót somaek, hỗn hợp giữa soju và bia, cho cả bàn.

Bạn nên chú ý đến ly của những người ngồi gần mình, không phải toàn bộ bàn, chỉ một hoặc hai người xung quanh. Nếu ly của họ trống quá lâu, có thể nhẹ nhàng hỏi “Anh chị có muốn thêm không?” rồi mới rót. Đừng quá vồ vập, vì điều đó có thể bị hiểu là ép uống.

Có rất nhiều chi tiết nhỏ liên quan đến cách rót rượu như dùng hai tay, cúi nhẹ người, cách cầm ly, lượng rượu nên rót. Ngay cả người Hàn cũng thấy khó nhớ hết. Điều quan trọng là tránh thái độ quá xuề xòa, nên hơi cúi đầu khi rót và không rót đầy tràn ly. Rót đầy sát miệng ly có thể bị xem là mang tính thách thức, như ép người kia phải uống cạn.

Ngoài ra, khi trong ly người khác vẫn còn rượu, bạn không nên rót thêm. Hành động này gọi là cheomjan, tức rót thêm vào phần rượu còn lại, thường chỉ xuất hiện trong nghi lễ cúng tổ tiên chứ không phổ biến trong giao tiếp công việc.

Uống bao nhiêu là đủ? Nghệ thuật “giữ nhịp” trong tiệc rượu công sở

Hiện nay, xu hướng không ép uống trong hoesik đang ngày càng phổ biến. Hầu hết các công ty và đối tác kinh doanh sẽ tôn trọng nếu bạn không muốn uống nhiều. Dù vậy, việc “giữ nhịp” cùng mọi người ở mức độ nhất định vẫn được xem là phép lịch sự. Ít nhất, bạn có thể nhấp môi khi cả bàn cùng cụng ly lần đầu.

Khi cụng ly với người có địa vị cao hơn, hãy đặt ly của mình thấp hơn một chút để thể hiện sự tôn trọng. Khi uống trước mặt cấp trên, bạn cũng nên hơi quay mặt đi.

Nếu không có lý do rõ ràng như vấn đề sức khỏe hay phải lái xe, việc uống cùng nhóm ở mức vừa phải sẽ được đánh giá cao. Tuy nhiên, uống quá nhanh hoặc quá nhiều cũng có thể khiến người khác khó xử.

Trong các buổi tiệc rượu công việc tại Hàn Quốc, mọi người hiếm khi vào thẳng chuyện làm ăn. Hãy chờ đến khi không khí đủ thoải mái. Việc lao ngay vào bàn chuyện hợp đồng có thể bị xem là thiếu tinh tế. Hãy bắt đầu bằng những câu chuyện thân thiện, để chủ đề quan trọng xuất hiện một cách tự nhiên.

Vì sao văn hóa uống rượu trong kinh doanh Hàn Quốc có nhiều quy tắc?

Không phải tất cả các quy tắc trên đều được tuân thủ tuyệt đối. Văn hóa uống rượu có thể khác nhau tùy công ty và nhóm làm việc. Tuy nhiên, nền tảng chung của các buổi ăn uống giữa những người có quan hệ nghề nghiệp là sự tôn trọng lẫn nhau. Bạn cần khiến đối phương cảm nhận được rằng mình tôn trọng họ, từ đó xây dựng niềm tin trong hợp tác kinh doanh.

Theo số liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD, mức tiêu thụ rượu bình quân đầu người của Hàn Quốc năm 2021 là 7,7 lít, thấp hơn mức trung bình 8,6 lít của OECD. Con số này cũng đã giảm mạnh so với đỉnh điểm 16,8 lít mỗi năm vào năm 1973.

Dù vậy, việc kết hợp gặp gỡ xã hội với rượu bia vẫn là thực tế phổ biến tại Hàn Quốc, đặc biệt trong môi trường công sở.

Trong bài viết “Social Meaning of Alcohol Consumption in Korea”, ông Chun Sung Soo, giáo sư khoa Quản lý Sức khỏe tại Đại học Sahmyook, nhận định rằng cụm từ “Đi uống một ly” không chỉ mang ý nghĩa sinh lý là đưa rượu vào cơ thể. Nó còn mang ý nghĩa xã hội về giao tiếp, xây dựng mạng lưới quan hệ và gắn kết. Rượu là phương tiện giao tiếp không lời quan trọng trong xã hội Hàn Quốc.

Ông cũng cho rằng việc một người có tham gia uống cùng hay không là dấu hiệu thể hiện họ có thuộc về mạng lưới giao tiếp đó hay bị loại trừ. Uống rượu ở Hàn Quốc được xem như một cách củng cố cộng đồng, hơn là chỉ để tận hưởng đồ uống.

Người Hàn có câu “Phải học uống rượu từ người lớn”, ám chỉ việc học cách uống và cách ứng xử khi uống như một nghi thức trưởng thành. Điều này cho thấy tầm quan trọng của văn hóa rượu bia trong xã hội.

Tuy nhiên, văn hóa uống rượu tại Hàn Quốc đã thay đổi đáng kể trong vài thập niên qua. Nếu như những năm 1990 và đầu những năm 2000, việc uống say tập thể với đồng nghiệp là chuyện phổ biến, thì ngày nay ép uống có thể bị xem là hành vi lạm dụng nơi làm việc.

Thay vì những đêm uống soju thâu sáng, ngày càng nhiều nhân viên văn phòng lựa chọn tận hưởng hoesik theo hướng vừa phải, thưởng thức đa dạng các loại đồ uống trong chừng mực.

Dù các tập quán cụ thể có thể tiếp tục thay đổi, tinh thần tôn trọng lẫn nhau trong xã hội Hàn Quốc vẫn là giá trị cốt lõi. Và trong nhiều trường hợp, một vòng cụng ly vẫn là cách hiệu quả để phá băng, làm quen và xây dựng quan hệ bền vững trong công việc.

Cre : Korea Herald