Hàn Quốc tranh cãi dự luật cấm hỏi bằng cấp khi xin việc: Liệu có xóa bỏ được "định kiến môn hộ"?

Sẽ ra sao nếu nhà tuyển dụng không còn quyền được biết bạn tốt nghiệp từ ngôi trường nào? Một dự luật mang tính bước ngoặt đang gây chia sẻ sâu sắc tại xứ sở kim chi, nơi tấm bằng đại học vốn được coi là "giấy thông hành" duy nhất cho sự thành công.

Tại Hàn Quốc, câu hỏi về việc có nên luật hóa lệnh cấm nhà tuyển dụng yêu cầu thông tin về trường học của ứng viên đang trở thành tâm điểm của dư luận. Các nhà lập pháp và nhóm dân sự đang thúc đẩy mở rộng quy định tuyển dụng công bằng, với lập luận rằng việc quá chú trọng vào nền tảng học vấn đang làm trầm trọng thêm tình trạng chạy đua học thêm và nới rộng khoảng cách xã hội. Tuy nhiên, những bài học từ quá khứ cho thấy tác động của chính sách này có thể phức tạp hơn nhiều so với dự tính ban đầu.

Cuộc tranh luận bùng phát trở lại sau khi Nghị sĩ Kang Deuk-gu thuộc đảng Dân chủ đề xuất một dự luật cấm các doanh nghiệp hỏi ứng viên về trình độ học vấn, tên trường hoặc tôn giáo. Tính đến cuối tháng 1 năm 2026, hơn 300 nhóm giáo dục và dân sự đã tổ chức họp báo tại Quốc hội, kêu gọi các nhà lập pháp nhanh chóng thông qua bản sửa đổi Luật Khung về Chính sách Việc làm. Hiện tại, luật pháp Hàn Quốc mới chỉ dừng lại ở việc cấm yêu cầu thông tin về ngoại hình, quê quán, tình trạng hôn nhân hoặc tài sản. Nếu được thông qua, đây sẽ là đợt mở rộng hạn chế tuyển dụng mạnh mẽ nhất trong nhiều năm qua.

Động lực đằng sau dự luật này là sự lo ngại về cuộc chạy đua vũ trang giáo dục tại Hàn Quốc. Việc trúng tuyển vào nhóm "SKY" (gồm Đại học Quốc gia Seoul, Đại học Korea và Đại học Yonsei) từ lâu đã được coi là điều kiện tiên quyết để có một sự nghiệp rạng rỡ. Điều này đã đẩy chi tiêu cho giáo dục tư nhân lên mức kỷ lục 29 nghìn tỷ won (tương đương 20 tỷ USD) vào năm 2024, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp tăng trưởng và là mức cao nhất trong lịch sử.

Thực tế, Hàn Quốc không còn xa lạ với khái niệm "tuyển dụng mù" (blind recruitment). Từ năm 2017, các cơ quan công quyền đã được chỉ thị không yêu cầu ảnh thẻ và bằng cấp, thay vào đó tập trung vào các bài kiểm tra năng lực. Kết quả ban đầu cho thấy những tín hiệu khả quan: tỷ lệ tân binh từ nhóm trường SKY tại 223 tổ chức công lập đã giảm từ 8% xuống còn 5,3%, trong khi tỷ lệ nhân sự từ các trường đại học địa phương và phụ nữ đều tăng lên đáng kể.

Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng những số liệu này không hoàn toàn do chính sách "tuyển dụng mù". Một nghiên cứu năm 2023 chỉ ra rằng dù sự phân biệt đối xử công khai giảm đi, nhà tuyển dụng vẫn dần tìm ra các phương pháp gián tiếp để suy luận về lý lịch của ứng viên, khiến tác động của chính sách bị suy yếu theo thời gian. Ngược lại, phía ủng hộ dẫn chứng khảo sát cho thấy hơn 74% người dân coi phân biệt bằng cấp là vấn đề nghiêm trọng và 62,8% ủng hộ việc xử phạt các công ty có hành vi này.

Ở phía đối diện, những người chỉ trích cho rằng dự luật dựa trên một giả định sai lầm khi tách rời danh tiếng trường học và năng lực cá nhân. Giáo sư danh dự Park Nam-gi từ Đại học Giáo dục Quốc gia Gwangju nhận định, các trường đại học hàng đầu vốn đã tuyển chọn học sinh dựa trên năng lực khắt khe và đào tạo với chương trình cao cấp. Do đó, việc những sinh viên này chiếm ưu thế trong tuyển dụng là kết quả tự nhiên của năng lực thực tế. Ông ví việc cấm hỏi tên trường giống như việc gỡ bỏ nhãn hiệu khỏi điện thoại thông minh và yêu cầu người dùng chọn sản phẩm tốt nhất mà không biết nhà sản xuất là ai.

Nhiều nhà quản lý nhân sự cũng cho biết, dù bằng cấp không phải tiêu chí hàng đầu, nó vẫn đóng vai trò như một "bộ lọc" thực tế, đặc biệt là với những ứng viên mới tốt nghiệp chưa có kinh nghiệm làm việc. Việc loại bỏ hoàn toàn thông tin này sẽ buộc các công ty phải thiết kế lại toàn bộ quy trình phỏng vấn và phát triển các công cụ đánh giá tốn kém hơn. Ngoài ra, việc can thiệp quá sâu vào tiêu chí tuyển chọn của doanh nghiệp còn bị coi là hành vi xâm phạm quyền tự chủ của đơn vị kinh tế.

Tính đến tháng 7 năm ngoái, khoảng 28,8% trong số 160 tập đoàn lớn nhất Hàn Quốc đã tự nguyện áp dụng quy tắc cấm phân biệt bằng cấp hoặc tuyển dụng mù. Tuy nhiên, đối với các ngành đặc thù như nghiên cứu chuyên sâu, lý lịch học thuật gần như là không thể tách rời. Thay vì lệnh cấm tuyệt đối, Giáo sư Park gợi ý một giải pháp thay thế là áp dụng hạn ngạch trúng tuyển, chẳng hạn giới hạn tỷ lệ ứng viên từ một trường đại học duy nhất không quá 5%, nhằm bảo vệ cơ hội cho những người không theo học các trường danh tiếng một cách trực diện và minh bạch hơn.

Theo nguồn ttừ Korea JoongAng Daily.