Vì sao người Hàn Quốc lại có quá nhiều họ Kim, Lee và Park? Câu chuyện phía sau những gia phả “được sáng tạo”

Vì sao gần một nửa người Hàn Quốc mang họ Kim, Lee hoặc Park? Khám phá lịch sử hình thành họ phổ biến nhất Hàn Quốc và câu chuyện gia phả đầy bất ngờ.

 

Nếu bạn gặp một người Hàn Quốc, có khoảng 45% khả năng họ mang họ Kim, Lee hoặc Park. Thậm chí, nhiều nghiên cứu còn cho rằng gần 90% người Hàn Quốc có nguồn gốc gia phả không hoàn toàn chính xác.

Theo dữ liệu điều tra dân số mới nhất từ Statistics Korea, ba họ Kim, Lee và Park chiếm gần một nửa dân số Hàn Quốc, tương đương hơn 20 triệu người. Nếu mở rộng sang 10 họ phổ biến nhất, con số này lên tới 64% dân số cả nước.

Sự tập trung họ hiếm thấy này đã tạo ra một thành ngữ nổi tiếng trong tiếng Hàn: “tìm ông Kim ở Seoul”, dùng để chỉ một nhiệm vụ gần như bất khả thi, giống như “mò kim đáy bể”.

Hệ thống họ của người Hàn tưởng đơn giản nhưng không hề đơn giản

Thoạt nhìn, họ của người Hàn có vẻ rất đơn giản. Phần lớn họ chỉ gồm một âm tiết, và số lượng họ phổ biến cũng ít hơn nhiều so với nhiều quốc gia khác.

Tuy nhiên, bên trong mỗi họ lại có nhiều nhánh gia tộc khác nhau. Mỗi họ gắn với một tên tộc (bon-gwan), dùng để chỉ nguồn gốc địa lý hoặc quê hương tổ tiên.

Mặc dù truyền thống Hàn Quốc chỉ có khoảng 288 họ, nhưng lại có hơn 4.000 nhánh tộc khác nhau.

Ví dụ, một người họ Kim có thể thuộc các tộc khác nhau như:

Kim Gimhae

Kim Gyeongju

Kim Andong

Mỗi tộc đại diện cho nơi được cho là quê hương của người tổ tiên đầu tiên mang họ đó.

Nhiều gia đình Hàn Quốc lưu giữ gia phả gọi là “jokbo”, dùng để ghi lại lịch sử dòng họ kéo dài hàng trăm thậm chí hàng nghìn năm. Tuy nhiên, độ chính xác của những gia phả này đôi khi lại khá… đáng nghi ngờ.

Thực tế lịch sử: phần lớn người Hàn từng không có họ

Lý do khiến nhiều gia phả bị nghi ngờ là vì trong phần lớn 5.000 năm lịch sử bán đảo Triều Tiên, đa số người dân không hề có họ.

Theo các nhà sử học, trong thời cổ đại chỉ hoàng gia và tầng lớp quý tộc mới được phép có họ.

Đến thời kỳ Goryeo era (918–1392), việc sử dụng họ mới dần lan xuống tầng lớp dân thường.

Tới cuối thế kỷ thứ 10, phần lớn người dân đã có tên tộc, dù chưa chắc đã có họ chính thức. Tuy nhiên, những tầng lớp thấp nhất như nô lệ, đồ tể hay thầy cúng vẫn chưa được phép mang họ trong một thời gian dài sau đó.

Thời Joseon và “sự sáng tạo” trong việc viết lại gia phả

Bước ngoặt lớn xảy ra vào đầu thời Joseon Dynasty (1392–1910). Đây là giai đoạn xã hội được tổ chức theo hệ thống Nho giáo với bốn tầng lớp chính, đồng thời cũng là thời kỳ trải qua nhiều cuộc chiến tranh tàn khốc.

Sau những cuộc chiến lớn như:

• Imjin War (1592–1598)
• Qing invasion of Joseon
• ngân khố quốc gia rơi vào tình trạng cạn kiệt.

Để giải quyết khó khăn tài chính, triều đình đã nghĩ ra một cách khá đặc biệt: bán chức quan và địa vị quý tộc cho dân thường.

Sau chiến tranh Imjin, chính quyền bắt đầu bán các chức vụ nhà nước với quy mô lớn. Qua nhiều thập kỷ, đặc biệt trong những thời kỳ khủng hoảng, hoạt động này ngày càng phổ biến.

Đến cuối thế kỷ 17, bất kỳ ai có đủ tiền đều có thể mua đường bước vào tầng lớp yangban – tầng lớp quý tộc truyền thống. Khi trở thành yangban, họ sẽ được hưởng nhiều đặc quyền như:

• miễn thuế
• miễn nghĩa vụ quân sự
• giảm nhiều nghĩa vụ xã hội khác

Khi gia phả trở thành “tấm vé đổi đời”

Sau khi mua được địa vị quý tộc, nhiều người muốn củng cố danh tiếng của mình bằng cách tạo ra một gia phả hoành tráng.

Vì thế, việc làm giả gia phả (jokbo) trở nên phổ biến từ giữa đến cuối thời Joseon.

Những người mới gia nhập tầng lớp yangban thường:

• thêm tên mình vào gia phả của các dòng họ danh giá
• tuyên bố mình có tổ tiên thuộc những vùng nổi tiếng
• thậm chí ghi rằng tổ tiên của mình đến từ Trung Quốc để tránh bị kiểm chứng

Đến cuối thời Joseon, việc làm giả gia phả thậm chí đã trở thành một ngành kinh doanh.

Bộ sử chính thức Veritable Records of the Joseon Dynasty từng ghi lại một vụ việc năm 1764, khi một quan chức bị phát hiện điều hành một đường dây làm giả gia phả quy mô lớn.

Khi mọi tầng lớp đều bắt đầu có họ

Quan trọng hơn, giai đoạn này cũng chứng kiến sự phổ biến của họ đối với tầng lớp thấp nhất trong xã hội.

Khi chính quyền mở rộng việc bán chức tước cho nhiều tầng lớp khác nhau, những người ở tầng lớp thấp nhất cũng có cơ hội mua địa vị dân thường. Khi trở thành dân thường, họ được quyền mang họ.

Điều này khiến hệ thống giai cấp nghiêm ngặt của thời Joseon dần bị phá vỡ.

Đến năm 1894, khi chế độ đẳng cấp chính thức bị bãi bỏ, gần như mọi người Hàn Quốc đều đã có họ giống như ngày nay.

Một nghiên cứu về sổ hộ khẩu của huyện Danseong (nay là Sancheong, tỉnh Gyeongsang Nam) cho thấy:

• năm 1681: 45% hộ gia đình không có họ
• năm 1816: chỉ còn 6% không có họ

Vì sao ngày nay người Hàn không quá quan tâm gia phả thật hay giả

Ngày nay, mặc dù phần lớn người Hàn Quốc mang một số ít họ phổ biến như Kim, Lee hay Park, những cái họ này vẫn phản ánh lịch sử về khát vọng thay đổi địa vị xã hội và tái tạo bản thân.

Việc “sáng tạo” gia phả từng là một con đường để nhiều người vươn lên trong xã hội phong kiến.

Còn trong xã hội Hàn Quốc hiện đại, địa vị xã hội không còn phụ thuộc nhiều vào tổ tiên xa xưa.

Thay vào đó, những yếu tố quan trọng hơn là:

• điều kiện kinh tế của gia đình
• trình độ học vấn
• thành tựu nghề nghiệp

Vì vậy, nếu bạn gặp một người họ Kim, Lee hoặc Park tại Hàn Quốc, điều này hoàn toàn bình thường. Nhưng đằng sau những cái họ tưởng chừng quen thuộc ấy có thể là một câu chuyện gia phả được “sáng tạo” thú vị hơn nhiều so với vẻ bề ngoài.

Cre : KoreaHerald