Hangul, bảng chữ cái duy nhất trên thế giới có tác giả, năm sáng tạo và nguyên lý thiết kế được ghi chép đầy đủ

Không ai biết chính xác ai đã tạo ra chữ A, B hay C. Phần lớn các hệ thống chữ viết trên thế giới đều hình thành qua hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm phát triển. Tuy nhiên, bảng chữ cái Hàn Quốc Hangul lại là ngoại lệ hiếm có trong lịch sử nhân loại. Đây là hệ thống chữ viết duy nhất của một ngôn ngữ lớn trên thế giới có người sáng tạo được xác định rõ, có năm ra đời cụ thể và còn lưu giữ đầy đủ tài liệu giải thích vì sao từng chữ cái được thiết kế như ngày nay.

Hangul là hệ thống chữ viết đặc biệt nhất trong lịch sử

Năm 1443, Vua Sejong Đại đế của triều đại Joseon đã trực tiếp chỉ đạo sáng tạo bảng chữ cái Hangul.

Không chỉ tạo ra một bộ chữ mới, ông còn cho biên soạn tài liệu giải thích chi tiết nguyên lý thiết kế của từng ký tự. Tài liệu này mang tên Hunminjeongeum Haerye và vẫn còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn sau gần 600 năm, giúp các nhà ngôn ngữ học ngày nay hiểu chính xác cách Hangul được hình thành.

Điều này khiến Hangul trở thành hệ thống chữ viết duy nhất trong số các ngôn ngữ lớn trên thế giới có:

• Biết rõ người sáng tạo.
• Biết rõ thời điểm ra đời.
• Biết rõ mục đích thiết kế.
• Có tài liệu chính thức giải thích nguyên lý tạo nên từng chữ cái.

Vì sao không ai biết ai tạo ra chữ A hay chữ B?

Khác với Hangul, hầu hết các bảng chữ cái trên thế giới đều phát triển dần qua nhiều thế kỷ.

Ví dụ:

• Bảng chữ cái Latin phát triển từ chữ viết Etrusca.
• Chữ Etrusca phát triển từ bảng chữ cái Hy Lạp.
• Chữ Hy Lạp lại bắt nguồn từ chữ Phoenicia.
• Chữ Phoenicia có nguồn gốc từ hệ thống Proto Sinai, vốn được cho là phát triển từ một số ký hiệu tượng hình Ai Cập khoảng 4.000 năm trước.

Trong suốt quá trình đó, không có bất kỳ cá nhân nào được xác định là người sáng tạo bảng chữ cái Latin hay từng ký tự như A, B hoặc C.

Tương tự:

• Chữ Hán hình thành qua khoảng 3.000 năm phát triển.
• Chữ Devanagari của Ấn Độ phát triển từ chữ Brahmi trong khoảng 2.000 năm.
• Chữ Ả Rập cũng tiến hóa dần từ chữ Nabataean qua nhiều thế kỷ.

Tất cả đều là kết quả của quá trình thay đổi liên tục qua nhiều thế hệ.

Trong khi đó, Hangul được thiết kế có chủ đích bởi một người cụ thể trong một thời điểm xác định với một hệ thống lý luận hoàn chỉnh.

Vì sao Vua Sejong tạo ra Hangul?

Theo các tài liệu lịch sử và bách khoa toàn thư Britannica, mục tiêu của Vua Sejong rất rõ ràng.

Trước khi Hangul ra đời, người Hàn Quốc sử dụng Hanja, tức chữ Hán, để ghi chép.

Tuy nhiên, tiếng Hàn và tiếng Trung có hệ thống phát âm hoàn toàn khác nhau. Việc dùng chữ Hán khiến người dân phải mất nhiều năm mới có thể đọc và viết thành thạo.

Điều này khiến việc biết chữ gần như chỉ giới hạn trong tầng lớp quý tộc nam giới Yangban, những người có điều kiện học tập lâu dài.

Các tầng lớp còn lại như:

• Nông dân.
• Phụ nữ.
• Thợ thủ công.
• Viên chức cấp thấp.
• Nhiều nhà sư Phật giáo.

Hầu như không có cơ hội tiếp cận việc đọc và viết.

Trong lời tựa của Hunminjeongeum xuất bản năm 1446, Vua Sejong viết rằng ông muốn tạo ra một hệ thống chữ viết đơn giản đến mức:

"Người thông minh có thể học trong một buổi sáng, còn người chậm hiểu cũng có thể học trong mười ngày."

Đây được xem là một trong những tư tưởng giáo dục tiến bộ nhất ở Đông Á thế kỷ 15.

Hangul được thiết kế như thế nào?

Điểm đặc biệt nhất của Hangul là hình dạng mỗi chữ cái đều mang ý nghĩa ngữ âm.

Theo tài liệu Hunminjeongeum Haerye, các phụ âm được tạo ra dựa trên vị trí của lưỡi, môi và cổ họng khi phát âm.

Phụ âm

Năm phụ âm cơ bản gồm:

ㄱ

Mô phỏng phần gốc lưỡi chạm vào phía sau họng khi phát âm âm g hoặc k.

ㄴ

Mô phỏng đầu lưỡi chạm vào nướu phía trên khi phát âm âm n.

ㅁ

Có hình vuông tượng trưng cho hai môi khép kín khi phát âm âm m.

ㅅ

Mô phỏng hình dạng răng khi phát âm âm s.

ㅇ

Có hình tròn tượng trưng cho cổ họng mở.

Từ năm hình cơ bản này, các phụ âm còn lại được tạo ra bằng cách thêm nét để biểu thị các đặc điểm phát âm khác như bật hơi hoặc thay đổi âm vị.

Điều này giúp người học có thể suy luận cách phát âm ngay từ hình dạng của chữ cái.

Nguyên lý thiết kế nguyên âm

Nếu phụ âm dựa trên cơ quan phát âm thì nguyên âm lại được xây dựng từ triết lý phương Đông.

Vua Sejong sử dụng ba yếu tố cơ bản trong tư tưởng Nho giáo:

• Trời.
• Đất.
• Con người.

Ba yếu tố này được thể hiện bằng:

• Dấu chấm tượng trưng cho Trời.
• Nét ngang tượng trưng cho Đất.
• Nét dọc tượng trưng cho Con người.

Mọi nguyên âm trong Hangul đều được tạo thành từ sự kết hợp của ba yếu tố cơ bản này.

Ngoài ra, cách sắp xếp các nét còn phản ánh nguyên lý hài hòa nguyên âm trong tiếng Hàn, tức sự phân chia giữa nhóm nguyên âm sáng và nguyên âm tối.

Các nhà ngôn ngữ học gọi đây là hệ thống chữ viết đặc trưng theo đặc điểm phát âm. Trong số những hệ thống chữ viết đang được sử dụng hiện nay, Hangul được xem là ví dụ hoàn chỉnh nhất.

Vì sao Hangul mất gần 450 năm mới được sử dụng rộng rãi?

Mặc dù được Vua Sejong tạo ra nhằm giúp người dân biết chữ, Hangul ban đầu lại vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ giới học giả.

Năm 1444, học giả Choe Man Ri cùng nhiều quan lại đã dâng sớ phản đối.

Họ cho rằng:

• Việc tạo chữ viết riêng sẽ làm giảm vị thế văn hóa của Triều Tiên vốn chịu ảnh hưởng từ Trung Hoa.
• Sử dụng chữ khác với chữ Hán là hành động thiếu văn minh.
• Nếu người dân bình thường đều biết chữ thì trật tự xã hội sẽ bị thay đổi.

Suốt khoảng 450 năm sau đó, tầng lớp quý tộc vẫn sử dụng chữ Hán trong các văn bản hành chính và học thuật.

Hangul chủ yếu được sử dụng bởi:

• Phụ nữ.
• Các nhà sư.
• Nhà văn viết truyện bình dân.
• Những nhóm ít được giới quý tộc coi trọng.

Thậm chí Hangul từng bị gọi bằng cái tên mang ý coi thường là "Amgeul", nghĩa là "chữ của phụ nữ".

Từ cải cách đến biểu tượng bản sắc dân tộc

Bước ngoặt xảy ra vào cuối thế kỷ 19.

Năm 1894, trong cuộc cải cách Gabo, Hangul lần đầu tiên được phép sử dụng trong các văn bản chính thức của chính phủ cùng với chữ Hán.

Đến thời kỳ Nhật Bản đô hộ bán đảo Triều Tiên từ 1910 đến 1945, Hangul lại trở thành biểu tượng của bản sắc dân tộc và tinh thần bảo vệ ngôn ngữ Hàn Quốc.

Nhà ngôn ngữ học Ju Si Gyeong là người đặt tên hiện đại Hangul, có nghĩa gần như là "chữ viết vĩ đại".

Trong suốt thời kỳ thuộc địa, Hội Ngôn ngữ Hàn Quốc vẫn kiên trì nghiên cứu và bảo tồn Hangul, dù nhiều thành viên bị chính quyền thực dân bắt giam.

Hangul ngày nay

Sau khi Hàn Quốc được giải phóng năm 1945, cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều chọn Hangul làm hệ thống chữ viết chính thức.

Triều Tiên loại bỏ hoàn toàn chữ Hán vào năm 1949.

Hàn Quốc vẫn duy trì việc sử dụng Hanja trong một số lĩnh vực học thuật hoặc nghi lễ, nhưng đến đầu thế kỷ 21, gần như toàn bộ:

• Sách.
• Báo chí.
• Văn bản hành chính.
• Nội dung trên Internet.
• Tin nhắn điện thoại.

Đều được viết bằng Hangul.

Hiện nay, tỷ lệ biết chữ tại cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều vượt 99%.

Hunminjeongeum được UNESCO công nhận

Bản gốc của Hunminjeongeum Haerye, từng thất lạc trong nhiều thế kỷ, được tìm thấy vào năm 1940 tại thành phố Andong, tỉnh Bắc Gyeongsang.

Tài liệu này hiện được:

• Công nhận là Quốc bảo của Hàn Quốc.
• Ghi danh vào Chương trình Ký ức Thế giới của UNESCO từ năm 1997.

Di sản kéo dài gần 600 năm

Gần sáu thế kỷ sau khi được Vua Sejong sáng tạo, Hangul vẫn được xem là một trong những hệ thống chữ viết khoa học nhất thế giới.

Không chỉ giúp hàng triệu người Hàn Quốc tiếp cận giáo dục một cách dễ dàng hơn, Hangul còn trở thành biểu tượng của bản sắc văn hóa Hàn Quốc và là minh chứng hiếm có về một hệ thống chữ viết được thiết kế có chủ đích, với mục tiêu đưa tri thức đến gần mọi tầng lớp trong xã hội.

spacedaily