Data blackout: lý do bạn không thể biết khu nào ở Hàn Quốc thật sự an toàn

Ở Hàn Quốc, sự an toàn không chỉ là một “tiện ích sống” mà còn là lý do khiến nhiều người chọn chuyển đến đây học tập, làm việc, lập nghiệp. Nhưng khi một độc giả đặt câu hỏi tưởng như rất đơn giản: “Rốt cuộc thành phố nào an toàn nhất?”, câu hỏi ấy lại mở ra một lớp khói mờ bao phủ toàn bộ bản đồ an ninh đô thị của xứ kim chi.

Về tổng thể, Hàn Quốc là một trong những quốc gia có tỷ lệ tội phạm thấp nhất thế giới. Theo ước tính mới nhất của Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ giết người của nước này chỉ 0.5 đến 0.6 người trên 100.000 dân, thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu và cả các nước phát triển như Úc, Canada hay Thụy Điển. Báo cáo năm 2023 của Bộ Ngoại giao Mỹ cũng tái khẳng định: Hàn Quốc “rất an toàn” với “tỷ lệ tội phạm bạo lực thấp”.

Nhưng đó chỉ là bức tranh tổng thể. Khi nhìn vào từng đô thị, khu vực hay thậm chí từng phường, mọi chuyện trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Khi các bảng xếp hạng “không nói cùng một ngôn ngữ”

Tìm kiếm nhanh trên mạng sẽ đưa bạn đến hàng loạt danh sách “thành phố an toàn nhất Hàn Quốc”, phần lớn dựa trên Bộ Hành chính và An toàn. Theo báo cáo năm nay, top 5 gồm: Uiwang, Hanam và Yongin của tỉnh Gyeonggi, Gyeryong ở South Chungcheong, và Buk-gu (Ulsan).

Bộ này dùng sáu tiêu chí: an toàn tội phạm, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, tai nạn sinh hoạt, bệnh truyền nhiễm và tỷ lệ tự tử.

Trong khi đó, một chỉ số khác – Korea Security Index – lại chọn ra ba địa phương hoàn toàn khác: Gwacheon (Gyeonggi), Sejong và quận Seocho của Seoul.

Hai danh sách, không điểm chung. Hai cách đo, hai cách hiểu. Và cũng là lời nhắc rằng “an toàn đô thị” có vô số thước đo khác nhau, không cái nào đại diện tuyệt đối cho nỗi bận tâm của người dân: họ quan tâm nhất vẫn là tội phạm bạo lực, thứ không dễ nhìn thấy qua các chỉ số tổng hợp.

Vấn đề lớn nhất: số liệu thật sự… ở đâu?

Dù có nhiều bảng xếp hạng, điều gây ngạc nhiên là gần như không có bảng nào công bố số liệu tội phạm chi tiết theo từng địa phương. Bộ Hành chính và An toàn xác nhận rằng họ bị hạn chế pháp lý nên không thể công bố chi tiết dữ liệu nhận từ cảnh sát.

Người dân, nhà báo và cả giới nghiên cứu vẫn phải dựa vào hai nguồn chính:

• Báo cáo hằng năm của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia

• Báo cáo của Viện Kiểm sát Tối cao

Cảnh sát và kiểm sát dùng cùng một bộ dữ liệu gốc, khác nhau ở cách xử lý. Dữ liệu cảnh sát đưa ra tổng số vụ theo cấp thành phố và quận, nhưng không có tỷ lệ trên đầu người, khiến việc so sánh trở nên mơ hồ. Báo cáo của kiểm sát có tỷ lệ per capita, nhưng chỉ áp dụng cho 17 tỉnh và thành phố lớn – quá rộng để kết luận về từng khu dân cư.

Năm nay, lần đầu tiên cảnh sát công bố đến cấp quận, nhưng chưa có kế hoạch công bố đến cấp “neighborhood”. Cũng không rõ dữ liệu chi tiết hơn có được thu thập hay không.

Theo báo cáo kiểm sát năm 2022, Jeju có tỷ lệ truy tố cao nhất nước với 4.052 vụ trên 100.000 dân, trong khi Ulsan thấp nhất với 1.597 vụ.

Lo ngại về danh tiếng, giá nhà, và cái bóng của định kiến

Tại Mỹ hay Anh, dữ liệu tội phạm theo khu vực nhỏ đã là tiêu chuẩn vận hành: ai cũng có thể xem bản đồ tội phạm theo từng phố, cập nhật theo tuần. Còn ở Hàn Quốc, ngay cả các nhà nghiên cứu cũng gặp khó khăn.

Giáo sư Jang Hyun-seok, Đại học Gyeonggi, chia sẻ rằng ông từng nghiên cứu an ninh ở Dallas–Fort Worth (Mỹ) rất dễ dàng nhờ dữ liệu mở, nhưng về Hàn Quốc thì ngược lại: “Tôi đã gửi rất nhiều yêu cầu xin dữ liệu nhưng đều bị từ chối. Tất cả các nhà nghiên cứu đều như thế.”

Một nguyên nhân được nhắc đến nhiều: tác động đến giá nhà. Chỉ cần một khu bị “điểm mặt” vì có nhiều tội phạm, giá bất động sản có thể ảnh hưởng ngay, từ đó kéo theo phản ứng mạnh mẽ của cư dân và áp lực lên chính quyền địa phương.

Giáo sư Park Cheol-hyun (Đại học Dongui) thì nói thêm: nếu công bố dữ liệu chi tiết, người dân có thể yêu cầu điều chỉnh lực lượng, giải thích sự chênh lệch giữa các khu vực. Điều này tạo ra gánh nặng hành chính mà nhiều tổ chức muốn tránh.

Khi thiếu minh bạch lại khiến sự hiểu lầm lớn hơn

Không công bố dữ liệu chi tiết, tưởng là cách bảo vệ cộng đồng khỏi việc bị gắn mác “khu nguy hiểm”, nhưng thực tế có thể tạo ra hiệu ứng ngược: người dân dựa vào tin đồn, cảm tính và định kiến văn hóa.

Một ví dụ điển hình là khu Daerim-dong ở Seoul – nơi truyền thông nhiều năm mô tả là “ổ tội phạm” do có đông người Hàn gốc Hoa sinh sống.

 Nhưng trong bối cảnh không hề có dữ liệu tội phạm công khai, những hình dung này càng lan rộng và không có bất kỳ con số nào để chứng minh hay bác bỏ.

Thiếu dữ liệu cũng làm chậm tiến bộ của ngành nghiên cứu và chính sách. Ở nhiều nước, mô hình “hot spots policing” – tăng cường lực lượng tại các điểm nóng – chỉ hiệu quả khi có dữ liệu siêu chi tiết. Hàn Quốc không thể triển khai, vì… thiếu dữ liệu.

Giáo sư Jang gọi đó là tình trạng “nghiên cứu trong bóng tối”: “Chúng tôi không thể xác định chính sách nào thật sự giảm tội phạm, và phải dựa vào nghiên cứu nước ngoài hoặc mức độ lo sợ của người dân.”

Giáo sư Park thì nhấn mạnh: nếu không kiểm chứng bằng số liệu, việc phân bổ ngân sách cho các chương trình phòng chống tội phạm trở nên thiếu cơ sở, đi ngược tinh thần quản trị minh bạch.

Hàn Quốc an toàn – điều đó đúng. Nhưng hiểu “mức độ an toàn” của từng thành phố lại là câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với những danh sách top 5 trên mạng.

Khi dữ liệu chi tiết không được công bố, khi các bảng xếp hạng không thống nhất, và khi nền tảng đo lường còn thiếu sự minh bạch, người dân lẫn giới nghiên cứu đều đang phải lần mò trong vùng tối.

Và có lẽ, để trả lời thẳng câu hỏi “Thành phố nào an toàn nhất ở Hàn Quốc?”, điều Hàn Quốc cần không phải thêm các bảng xếp hạng mới, mà là ánh sáng dữ liệu – rõ ràng, chi tiết và công khai – để mọi người nhìn cùng một bản đồ, từ người dân đến nhà hoạch định chính sách.