Văn hoá không ai dạy nhưng ai cũng làm: Thói quen không làm phiền người khác nơi công cộng ở Hàn Quốc

Văn hoá không ai dạy nhưng ai cũng làm ở Hàn Quốc: thói quen không làm phiền người khác nơi công cộng khiến nhiều người Việt sang Hàn “sốc nhẹ”.

Văn hoá có những thứ không nằm trong sách giáo khoa, không ai đứng ra giảng dạy chính thức, nhưng xã hội nào cũng ngầm hiểu và cùng nhau thực hành. Ở Hàn Quốc, một trong những “luật bất thành văn” rõ rệt nhất chính là thói quen không làm phiền người khác nơi công cộng. Với người Hàn, đó là điều hiển nhiên. Nhưng với nhiều người Việt mới sang, đây lại là cú “sốc nhẹ” đầu tiên trong đời sống hàng ngày, từ tàu điện ngầm, quán cà phê cho tới khu dân cư. Không phải vì người Việt thiếu ý thức, mà bởi hai nền văn hoá có điểm xuất phát rất khác nhau.

1. “Không làm phiền” - nền tảng vô hình của văn hoá Hàn Quốc

Người Hàn lớn lên trong môi trường đề cao trật tự, ranh giới cá nhân và sự hài hoà tập thể. Từ nhỏ, họ đã được chứng kiến người lớn xung quanh hành xử theo cùng một chuẩn mực: hạn chế gây tiếng ồn, không xâm phạm không gian của người khác, không tạo thêm gánh nặng cho cộng đồng. Điều thú vị là rất hiếm khi bạn nghe ai đó nói thẳng: “Đừng làm phiền người khác”. Thay vào đó, mọi người tự điều chỉnh hành vi vì biết rằng xung quanh mình cũng đang làm như vậy. Dần dần, nó trở thành phản xạ.

Ở Việt Nam, khái niệm “phiền” thường mang sắc thái cảm xúc, liên quan đến sự thân - sơ. Thân thì không phiền, lạ thì mới ngại. Còn ở Hàn, dù quen hay không, nơi công cộng vẫn là nơi mọi người đều có quyền được yên tĩnh và riêng tư như nhau.

2. Tàu điện ngầm: nơi cú sốc văn hoá bắt đầu

Không gian công cộng dễ khiến người Việt “choáng” nhất khi mới sang Hàn chính là tàu điện ngầm. Giờ cao điểm đông nghẹt người, nhưng lại yên tĩnh đến mức bạn có thể nghe tiếng thông báo ga vang lên rõ mồn một. Không có cảnh nói chuyện oang oang, cười đùa lớn tiếng hay gọi điện thoại giữa toa tàu. Nếu có cuộc gọi khẩn cấp, người Hàn sẽ bước xuống ga, hoặc ít nhất là nói cực nhỏ, quay mặt vào góc.

Với người Việt, tàu xe thường là nơi trò chuyện, cập nhật tin tức, gọi điện xử lý công việc. Khi mang thói quen đó sang Hàn, nhiều người vô thức nói lớn và ngay lập tức nhận được những ánh nhìn khó chịu. Không ai nhắc nhở thẳng, nhưng ánh mắt đủ để bạn hiểu rằng mình vừa vượt ranh giới vô hình.

3. Điện thoại thông minh : im lặng là phép lịch sự tối thiểu

Một trong những khác biệt rõ nhất là cách sử dụng điện thoại nơi công cộng. Ở Hàn Quốc, chuông điện thoại mặc định gần như luôn để rung. Việc để nhạc chuông to, âm báo tin nhắn liên tục hay mở video không tai nghe bị xem là rất bất lịch sự. Trẻ em được dạy từ sớm rằng khi ra ngoài phải đeo tai nghe, người lớn thì tự ý thức điều đó.

Người Việt sang Hàn thường ngạc nhiên khi thấy cả toa tàu ai cũng cắm cúi vào điện thoại, nhưng không phát ra bất kỳ âm thanh nào. Không phải họ lạnh lùng, mà họ đang tôn trọng không gian chung.

4. Xếp hàng, thang cuốn và ranh giới cá nhân

Xếp hàng ở Hàn Quốc là một dạng “văn hoá im lặng” rất rõ ràng. Không chen lấn, không đứng sát quá gần, không thở vào gáy người phía trước. Khoảng cách nhỏ nhưng đủ để mỗi người cảm thấy an toàn và không bị xâm phạm. Trên thang cuốn, mọi người đứng về một phía, chừa lối cho người vội vàng đi bộ. Không ai cần hô hào, cũng không cần bảng hướng dẫn quá lớn, vì ai cũng biết mình nên đứng ở đâu.

Người Việt vốn quen với sự linh hoạt, đôi khi xem việc chen nhẹ hay đứng sát là bình thường. Nhưng tại Hàn, những hành vi này dễ bị đánh giá là thiếu ý thức cộng đồng, dù người ta vẫn chọn cách im lặng thay vì tranh cãi.

5. Quán cà phê, nhà hàng: nói nhỏ là một dạng tôn trọng

Quán cà phê ở Hàn Quốc thường yên tĩnh, kể cả khi đông khách. Mọi người nói chuyện vừa đủ nghe trong phạm vi bàn mình, hiếm khi có tiếng cười lớn hay tranh luận ồn ào. Nhân viên phục vụ cũng di chuyển nhẹ nhàng, hạn chế gây tiếng động. Không gian này được xem là nơi để nghỉ ngơi, làm việc, học tập và tất cả đều cần sự yên tĩnh.

Nhiều nhóm người Việt mới sang thường bị “nhắc khéo” bằng ánh mắt hoặc thái độ khi nói chuyện quá lớn. Điều đó không có nghĩa là họ ghét người nước ngoài, mà đơn giản là chuẩn mực chung đã bị phá vỡ.

6. Khu dân cư: yên tĩnh là quyền lợi, không phải ưu ái

Ở Hàn Quốc, gây ồn trong khu dân cư, đặc biệt vào buổi tối, là điều tối kỵ. Tiếng kéo ghế, đóng cửa mạnh, nói chuyện lớn sau giờ quy định đều có thể bị hàng xóm phản ánh. Người Hàn không ngại gọi ban quản lý nếu cảm thấy quyền được yên tĩnh của mình bị xâm phạm. Với họ, đây không phải chuyện “khó tính”, mà là bảo vệ ranh giới cá nhân chính đáng.

Trong khi đó, ở Việt Nam, tiếng ồn sinh hoạt thường được xem là điều khó tránh, hàng xóm có thể thông cảm cho nhau nhiều hơn. Sự khác biệt này khiến không ít người Việt sang Hàn cảm thấy áp lực, như thể lúc nào cũng phải “đi nhẹ nói khẽ”. Nhưng khi sống lâu, nhiều người lại nhận ra sự dễ chịu của một không gian tôn trọng lẫn nhau.

7. Vì sao người Việt dễ bị “sốc nhẹ”?

Cú sốc không đến từ việc người Hàn quá khắt khe, mà từ việc hai nền văn hoá đặt trọng tâm khác nhau. Văn hoá Việt Nam đề cao sự gắn kết, thân tình, ồn ào một chút lại được xem là vui vẻ, có không khí. Văn hoá Hàn Quốc thì coi sự tiết chế và tôn trọng không gian chung là biểu hiện của giáo dục và văn minh.

Khi người Việt mang sự tự nhiên, thoải mái của mình sang một xã hội coi trọng trật tự, sự lệch pha là điều khó tránh. Nhưng điều này không phải để phán xét đúng sai, mà để hiểu rằng mỗi môi trường có một “luật ngầm” riêng.

8. Học cách thích nghi, không phải đánh mất bản thân

Thích nghi với thói quen không làm phiền người khác nơi công cộng không đồng nghĩa với việc trở nên lạnh lùng hay khép kín. Đó đơn giản là chọn đúng không gian để thể hiện cảm xúc. Bạn vẫn có thể cười nói thoải mái, nhưng là trong không gian riêng tư. Bạn vẫn có thể gọi điện dài, nhưng là khi không ảnh hưởng đến người xung quanh.

Nhiều người Việt sống lâu ở Hàn chia sẻ rằng, sau một thời gian, họ cũng bắt đầu trân trọng sự yên tĩnh này. Khi trở về Việt Nam, họ thậm chí còn thấy hơi “choáng” vì tiếng ồn quen thuộc ngày xưa.

9. Một nét văn hoá nhỏ, nhưng phản ánh cả xã hội

Thói quen không làm phiền người khác nơi công cộng là chi tiết rất nhỏ, nhưng phản ánh rõ cách một xã hội vận hành: tôn trọng ranh giới, đề cao trách nhiệm cá nhân và sự thoải mái chung. Nó không cần luật lệ cứng nhắc, không cần nhắc nhở liên tục, mà tồn tại nhờ sự đồng thuận âm thầm của số đông.

Với người Việt sang Hàn, hiểu và thích nghi với văn hoá này không chỉ giúp tránh những tình huống khó xử, mà còn là bước đầu để sống nhẹ nhàng hơn giữa một xã hội đông đúc. Và biết đâu, khi đã quen, bạn sẽ nhận ra: đôi khi, không làm phiền người khác cũng chính là cách tử tế nhất để đối xử với chính mình.

Theo Kim Chi Nha