Phân biệt chủng tộc ở Hàn Quốc không hề nhỏ: Vì sao xã hội vẫn xem nhẹ?

Điều người Hàn bỏ lỡ khi xem nhẹ nạn phân biệt chủng tộc

Đối diện với tâm lý bài ngoại vốn tồn tại phổ biến nhưng chưa được nhìn nhận đúng mức là bước đi quan trọng để Hàn Quốc chuyển mình thành một xã hội đa văn hóa thực sự, theo nhận định của nhiều chuyên gia.

Bình luận trực tuyến và tâm lý xem nhẹ phân biệt chủng tộc tại Hàn Quốc

Những bình luận trên mạng phủ nhận tình trạng phân biệt chủng tộc tại Hàn Quốc không hề hiếm gặp.

Tháng Ba năm ngoái, khi báo Chosun Ilbo đăng bài về phân biệt chủng tộc và tâm lý bài ngoại ở Itaewon, nhiều độc giả cho rằng tờ báo đã phóng đại vấn đề. Một số phản ứng tiêu biểu như:

• “Đừng nói linh tinh. Ở đâu trên thế giới cũng vậy thôi.”
• “So với các nước khác thì chỉ là chuyện nhỏ. Phân biệt gì cơ chứ?”
• “Ít nhất ở nước mình không có chuyện tụ tập tấn công người khác công khai.”

Làn sóng bình luận tương tự cũng xuất hiện vào tháng trước khi Seoul Metro bị chỉ trích vì phát ngôn mang tính kỳ thị đối với người Trung Quốc.

Dù các quan điểm xem nhẹ thường nổi bật hơn trên không gian mạng, chúng phản ánh một tâm lý rộng hơn trong xã hội Hàn Quốc: bài ngoại có tồn tại, nhưng được cho là tinh tế, khó nhận thấy, chỉ là di sản không mong muốn của một xã hội từng thuần nhất về sắc tộc và không đến mức đáng lo ngại.

Lee Guk cheong, 33 tuổi, chia sẻ trải nghiệm cá nhân. “Tôi từng vào một cửa hàng giày ở Daegu cùng vài người bạn Indonesia và cảm thấy nhân viên phục vụ chúng tôi hời hợt hơn. Tôi nghĩ vì người Đông Nam Á thường bị xem là đến từ các nước nghèo hơn,” cô nói. “Nhưng đó chỉ là biểu hiện tinh tế, không có bạo lực.”

Tháng Tám năm ngoái, các lao động Philippines tham gia chương trình thí điểm giúp việc chăm sóc trẻ em đã đến sân bay Incheon, đánh dấu một bước thay đổi đáng chú ý trong chính sách lao động.

Phân biệt chủng tộc kiểu Hàn Quốc có thực sự “nhẹ nhàng”?

Trái với niềm tin phổ biến của nhiều người Hàn, phân biệt chủng tộc tại Hàn Quốc có thể không “nhẹ” như họ nghĩ.

Trong khảo sát của U.S. News & World Report về những quốc gia tệ nhất về công bằng chủng tộc, Hàn Quốc đứng thứ năm trong số 89 nước được khảo sát. Báo cáo chỉ ra các vấn đề mang tính hệ thống như thiếu hỗ trợ chăm sóc trẻ em cho gia đình nhập cư và chính sách giấy phép lao động hạn chế, khiến người di cư khó có cơ hội định cư lâu dài.

Giáo sư xã hội học Park Kyung tae của Sungkonghoe University cho rằng tâm lý bài ngoại tại Hàn Quốc có những đặc điểm riêng biệt.

“Phân biệt chủng tộc kiểu Hàn Quốc nội hóa hệ thống phân cấp chủng tộc của phương Tây, trong đó người da trắng ở vị trí cao nhất và người da đen ở vị trí thấp nhất. Người Hàn tự nhìn nhận mình ở đâu đó ở giữa và mong muốn gần với vị trí cao hơn. Họ tự hào về vị trí đó,” ông phân tích.

Theo ông, người nhập cư châu Á không phải da trắng thường chịu sự phân biệt gắn với vị thế kinh tế của quốc gia họ. Hệ thống phân cấp kinh tế làm trầm trọng thêm định kiến chủng tộc.

Lịch sử thuần nhất sắc tộc và niềm tự hào dân tộc

Nhiều yếu tố xã hội và lịch sử khiến người Hàn dễ xem bài ngoại là vấn đề nhỏ.

Kim Na hyun, 28 tuổi, kể rằng cô từng sốc khi một người bạn Mỹ vô tình dùng một từ bị coi là miệt thị để gọi món ăn Trung Quốc.

“Anh ấy nói học từ bạn Hàn Quốc và thậm chí không biết đó là từ xúc phạm. Tôi không nghĩ người bạn dạy anh ấy có ác ý, chỉ là từ đó vẫn được dùng khá tự nhiên,” cô nói.

Giáo sư Park cho rằng lịch sử đa văn hóa tương đối ngắn của Hàn Quốc đóng vai trò quan trọng.

“Chúng ta thường so mình với những quốc gia nơi người ta bị bắn hoặc bị đâm vì thù hằn chủng tộc rồi kết luận rằng ở đây không tệ đến vậy. Nhưng chúng ta bỏ qua sự phân biệt và thù ghét tồn tại hàng ngày. Xã hội chưa có tiêu chuẩn rõ ràng về mức độ nghiêm trọng của vấn đề,” ông nhận định.

Sau khi thoát khỏi ách đô hộ của Nhật Bản giai đoạn 1910 đến 1945, khái niệm quốc gia thuần nhất về sắc tộc được đưa vào giáo dục như một phần kiến thức lịch sử nhằm củng cố sự đoàn kết dân tộc. Nội dung này chỉ được loại bỏ trong lần chỉnh sửa sách giáo khoa năm 2007.

Giáo sư khoa học chính trị và ngoại giao Jeong Hoi ok của Myongji University cho rằng niềm tự hào về tính thuần nhất sắc tộc khiến nhiều người Hàn khó chấp nhận rằng điều từng được dạy là đáng tự hào lại có thể bị nhìn nhận là phân biệt hoặc loại trừ.

Bà Jeong, tác giả một cuốn sách xuất bản năm 2022 về phân biệt chủng tộc và các ngôn từ miệt thị tại Hàn Quốc, cho biết sự kết hợp giữa niềm tự hào dân tộc và thiếu dữ liệu thống kê càng khiến vấn đề khó được thừa nhận.

“Hầu như không có số liệu thống kê về tội phạm liên quan đến người nước ngoài hoặc hành vi phân biệt chủng tộc, và cũng không có quy định pháp lý cụ thể để xử phạt tội phạm thù ghét vì lý do chủng tộc,” bà nói.

Hàn Quốc trước ngưỡng cửa xã hội đa văn hóa

Khi Hàn Quốc ngày càng đa dạng về dân cư, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc cần nhìn thẳng vào thực tế.

Đầu năm 2024, Bộ Tư pháp Hàn Quốc cho biết nước này có khoảng 2.507.000 cư dân nước ngoài, chiếm 4,89 phần trăm dân số. Con số này đưa Hàn Quốc tiến sát ngưỡng 5 phần trăm mà Organization for Economic Cooperation and Development sử dụng để xác định một xã hội đa văn hóa.

“Nếu không giải quyết từ bây giờ, những vấn đề này có thể trở nên nghiêm trọng hơn trong tương lai,” giáo sư Jeong cảnh báo.

Bà dẫn chứng việc Seoul tuyển dụng lao động giúp việc Philippines và các cuộc tranh luận về việc thuê tài xế xe buýt nước ngoài như những dấu hiệu cho thấy đời sống người Hàn đang ngày càng gắn bó với cộng đồng ngoại quốc.

Tháng Chín năm ngoái, 100 lao động giúp việc Philippines bắt đầu làm việc tại các hộ gia đình Hàn Quốc trong khuôn khổ chương trình thí điểm nhằm giảm gánh nặng chăm sóc trẻ em. Tuy nhiên, đầu tháng này, Bộ Việc làm và Lao động đã bác đề xuất của chính quyền Seoul về việc cho phép tài xế xe buýt nước ngoài chạy tuyến nội đô, với lý do vướng mắc pháp lý và cần kế hoạch dài hạn.

Việc mở rộng cánh cửa cho người nhập cư được xem là xu hướng khó tránh khỏi khi Hàn Quốc đối mặt với khủng hoảng nhân khẩu học do tuổi thọ tăng và tỷ lệ sinh giảm mạnh. Chính phủ đang xúc tiến thành lập một cơ quan chuyên trách về chính sách nhập cư, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc coi nhập cư là chiến lược quốc gia cho tương lai.

Trong bối cảnh đó, việc thừa nhận và xử lý nghiêm túc vấn đề phân biệt chủng tộc không chỉ là câu chuyện đạo đức xã hội, mà còn là điều kiện tiên quyết để Hàn Quốc thực sự trở thành một quốc gia đa văn hóa bền vững và bao trùm.

Cre : The Korea Herald