ChatGPT, Claude, Gemini kiếm tiền thế nào khi đa số người dùng dùng miễn phí?

Các dịch vụ Trí tuệ Nhân tạo (AI) tạo sinh toàn cầu như ChatGPT, Claude hay Gemini đều cung cấp phiên bản miễn phí, khiến đa số người dùng tự hỏi: "Liệu các công ty này có đang thực sự kiếm được lợi nhuận?". Một phân tích chuyên sâu cho thấy, mặc dù chỉ khoảng 5% người dùng trả phí, nguồn thu khổng lồ giúp các gã khổng lồ AI tồn tại và tăng trưởng không đến từ người dùng cá nhân, mà từ mô hình B2B (Doanh nghiệp với Doanh nghiệp) thông qua API và thách thức chi phí khổng lồ của ngành này.

Doanh thu bùng nổ ẩn sau mô hình miễn phí

Để hiểu về kinh tế của AI tạo sinh, cần nhìn vào cơ cấu người dùng. Theo tổ chức nghiên cứu AI Epoch AI, tính đến tháng 4 vừa qua, tỷ lệ đăng ký trả phí của ChatGPT chỉ chiếm khoảng 5% tổng số người dùng. Điều này khẳng định rõ ràng rằng AI tạo sinh đang hoạt động theo cơ cấu: "nhiều người sử dụng nhưng ít người trả phí."

Tuy nhiên, các dịch vụ AI này không những không sụp đổ mà còn mở rộng quy mô. Bí mật nằm ở chỗ: Mô hình B2B (API) đã trở thành trung tâm lợi nhuận.

Theo nền tảng phân tích dữ liệu DataStudio, doanh thu hàng năm được quy đổi của OpenAI đã đạt 12 tỷ USD tính đến tháng 7 vừa qua. Tương tự, Anthropic (nhà phát triển Claude) cũng công bố doanh thu quy đổi hàng năm vượt 5 tỷ USD vào tháng 9. Những con số này cho thấy một thị trường hoàn toàn khác biệt đang tạo ra doanh thu, tách biệt khỏi hệ sinh thái miễn phí tập trung vào người dùng cá nhân.

Bí quyết "hái tiền" từ token API doanh nghiệp

Nguồn doanh thu cốt lõi của các công ty AI tạo sinh là việc tính phí dựa trên lượng API (token) được gọi từ các doanh nghiệp và tổ chức.

Mô hình B2B này hoạt động dựa trên các hợp đồng sử dụng Giao diện Lập trình Ứng dụng (API) để kết nối phần mềm hoặc máy tính. Các công ty buộc phải sử dụng AI Model ở quy mô lớn cho các mục đích như:

1. Tích hợp vào dịch vụ nội bộ
2. Phát triển chatbot
3. Tự động hóa dịch vụ khách hàng
4. Công cụ lập trình.

Khác với gói đăng ký hàng tháng của người dùng cá nhân, doanh nghiệp thanh toán dựa trên lượng "token" (đơn vị đo lượng văn bản đầu vào và đầu ra) thông qua API. Một doanh nghiệp có thể gửi hàng nghìn đến hàng triệu yêu cầu mỗi ngày, hoàn toàn khác biệt so với vài câu hỏi của một người dùng cá nhân.

Cấu trúc này cho thấy sự khác biệt cơ bản so với ngành công nghiệp Internet truyền thống (kiếm tiền từ quảng cáo cho người dùng miễn phí). AI tạo sinh kiếm tiền bằng cách bán trực tiếp "công cụ năng suất hiệu suất cao" cho doanh nghiệp, nơi chúng được sử dụng với số lượng khổng lồ, tạo ra lợi nhuận.

Chi phí năng lượng và GPU khổng lồ

Mặc dù doanh thu AI tạo sinh tăng trưởng bùng nổ, cấu trúc chi phí của ngành này lại cực kỳ phức tạp và tăng theo cấp số nhân. Các chi phí chủ yếu bao gồm: điện năng, máy chủ và GPU (Bộ xử lý đồ họa).

Ông Sam Altman, Giám đốc điều hành của OpenAI

Sam Altman, CEO của OpenAI, từng thừa nhận việc vận hành ChatGPT tiêu tốn một lượng điện năng đáng kể. Thậm chí, một số báo cáo nước ngoài còn phân tích rằng gói đăng ký $200/tháng (Pro) của OpenAI vẫn có thể phát sinh thua lỗ, do "cấu trúc chi phí dựa trên mức sử dụng vượt quá phí đăng ký". Mỗi yêu cầu gửi đến mô hình AI quy mô lớn đều đòi hỏi tính toán cường độ cao trên GPU, tiêu thụ điện năng khó có thể so sánh với các dịch vụ web thông thường.

Dù chi phí hoạt động hàng tháng rất lớn, các công ty AI vẫn đang lao vào cuộc chiến đầu tư cơ sở hạ tầng siêu lớn để giành lấy vị thế trong tương lai. Ông Sam Altman đã đề cập rằng ngành AI cần nguồn vốn đầu tư lên tới "hàng nghìn tỷ USD" để xây dựng chip AI và cơ sở hạ tầng. Chi phí ban đầu khổng lồ cho việc xây dựng máy chủ GPU, thu thập và tinh chỉnh dữ liệu khiến các công ty khó có thể đạt được lợi nhuận ròng ngay lập tức, bất kể doanh thu tăng trưởng nhanh đến đâu.

Tăng trưởng nhanh nhưng không dễ "dư dả"

Theo báo cáo của công ty nghiên cứu thị trường IoT Analytics, quy mô thị trường AI tạo sinh toàn cầu năm ngoái đã vượt 25,6 tỷ USD. Dù thị trường mở rộng rõ ràng, chi phí vận hành tăng đồng thời đang tạo nên gánh nặng lớn.

Sự thật là, trong khi đại đa số người dùng trải nghiệm dịch vụ AI tạo sinh miễn phí, ngành công nghiệp này đang được chống đỡ bởi: các hợp đồng API B2B quy mô lớn và một cấu trúc chi phí năng lượng/hạ tầng khổng lồ đòi hỏi nguồn vốn đầu tư vô tận. Đây là thực tế phức tạp và khắc nghiệt đằng sau sự tiện lợi mà người dùng đang được thụ hưởng.