Văn hóa coi trọng tuổi tác được phản ánh rõ nét trong ngôn ngữ Hàn Quốc

Khám phá vì sao tiếng Hàn lại phức tạp với hệ thống kính ngữ và cách xưng hô dựa trên tuổi tác. Phân tích sâu văn hóa phân cấp, banmal, jondaenmal và tác động trong xã hội hiện đại.

Hệ thống kính ngữ phức tạp và sự đề cao tuổi tác trong văn hóa Hàn khiến người học dễ “choáng ngợp”

Đối với người nước ngoài học tiếng Hàn, ngay cả một câu hỏi đơn giản như “Bạn đã ăn chưa?” cũng có thể trở nên khó khăn.

Nguyên nhân nằm ở việc người nói phải lựa chọn cấp độ ngôn ngữ và kính ngữ phù hợp tùy theo đối tượng giao tiếp. Điều này dẫn đến những cách diễn đạt hoàn toàn khác nhau như “bap meogeosseo (밥 먹었어?)” và “jinji deusyeosseoyo (진지 드셨어요)?”

Khó khăn không chỉ nằm ở ngữ pháp mà còn ở cách xưng hô

Sanjeev Kumar, người có bằng thạc sĩ Nghiên cứu Phật giáo tại Đại học Dongguk ở Gyeongju, tỉnh Bắc Gyeongsang, và đã sinh sống tại Hàn Quốc 12 năm, cho biết hệ thống kính ngữ trong tiếng Hàn phức tạp hơn nhiều so với tiếng Hindi, ngôn ngữ mẹ đẻ của anh.

Trong tiếng Hindi, ở đa số trường hợp, chỉ cần thay đổi từ cuối câu tùy theo người nghe. Nhưng trong tiếng Hàn, ngay cả danh từ cũng thay đổi.

Ví dụ, từ chỉ bữa ăn có thể là “bap” hoặc “siksa” trong ngữ cảnh thông thường, nhưng khi nói với người lớn tuổi như ông bà thì dùng “jinji”. Tương tự, từ “nhà” có thể là “jip” trong giao tiếp bình thường, nhưng chuyển thành “daek” khi dùng kính ngữ.

Anh cũng nhấn mạnh rằng cách xưng hô là một vấn đề lớn.

“Nếu bạn không biết người đối diện là ai hoặc bao nhiêu tuổi trước khi nói chuyện, mọi thứ có thể trở nên rất rắc rối.”

7 cấp độ ngôn ngữ: rào cản lớn với người học tiếng Hàn

Người học tiếng Hàn, từ cơ bản đến nâng cao, thường gặp khó khăn với hệ thống bảy cấp độ động từ và kính ngữ, vốn thể hiện mức độ trang trọng và lịch sự trong giao tiếp.

Bảy cấp độ này thường được chia thành hai nhóm chính:

1. Jondaenmal: cách nói lịch sự, trang trọng, dùng trong môi trường công việc, nơi công cộng hoặc khi nói với người lớn tuổi hơn
2. Banmal: cách nói thân mật, dùng giữa bạn bè cùng tuổi, trẻ em, hoặc người lớn nói với người nhỏ tuổi hơn

Trong giao tiếp thực tế, khả năng sử dụng linh hoạt cả banmal và jondaenmal là rất quan trọng. Tuy nhiên, banmal lại thường không được chú trọng giảng dạy trong lớp học hay giáo trình.

Khi người học “bối rối” vì không được dạy banmal

Shin Hye-young, giảng viên tiếng Hàn lâu năm tại Đại học American, cho biết nhiều sinh viên từng thắc mắc vì sao họ không được học banmal.

Một cựu sinh viên của bà, hiện làm việc cho chính phủ Mỹ, chưa từng được học banmal trong suốt quá trình học tiếng Hàn tại Mỹ và Hàn Quốc. Khi bắt đầu kết bạn với người Hàn, anh thường bị hỏi vì sao luôn nói chuyện quá trang trọng.

“Dù không thể dạy hoàn toàn bằng banmal trong lớp, chúng ta vẫn nên dạy nó,” bà nói.

Văn hóa phân cấp theo tuổi tác: gốc rễ của ngôn ngữ

Mặc dù trên lý thuyết có vẻ phức tạp, nhưng nhiều người học cho rằng khi sống lâu tại Hàn Quốc, họ dần hiểu cách sử dụng banmal và jondaenmal.

Tuy nhiên, điều khiến họ “choáng” không chỉ là ngôn ngữ mà còn là tư duy phân cấp dựa trên tuổi tác, vốn ăn sâu trong văn hóa Hàn.

Bắt nguồn từ tư tưởng Nho giáo và kéo dài qua nhiều thế kỷ khi Hàn Quốc còn là xã hội nông nghiệp, việc coi trọng tuổi tác vẫn là tiêu chí quan trọng trong phân cấp xã hội, dù thế giới đã thay đổi.

Mặt trái của sự “quá coi trọng thứ bậc”

Jeremy Day, một học viên tiếng Hàn tại Trung tâm Giáo dục Ngôn ngữ Hàn của Đại học Sogang, cho rằng những mặt tiêu cực của sự trang trọng quá mức thể hiện rõ khi người có “địa vị cao” xem nhẹ người có “địa vị thấp” hơn.

Theo anh, trong môi trường làm việc tại Hàn Quốc, nhiều ý tưởng đổi mới bị bỏ qua chỉ vì người cấp dưới được kỳ vọng phải phục tùng cấp trên, ngay cả khi những ý tưởng đó có lợi cho cả hai bên.

Tiếng Hàn trong bối cảnh toàn cầu hóa: cần thay đổi?

Một số ý kiến cho rằng dù việc tôn trọng người lớn tuổi là điều tích cực, nhưng trong bối cảnh toàn cầu hóa, tiếng Hàn cần trở nên linh hoạt hơn.

Một người Mỹ gốc Hàn, từng học cao học về Hàn Quốc học và sống tại Hàn Quốc 10 năm, nhận định:

Hầu hết các ngôn ngữ đều có cách thể hiện sự lịch sự, và chúng luôn thay đổi theo xã hội. Nhưng hiện nay, chúng ta đang sống trong một thế giới hiện đại, toàn cầu hóa, công nghệ cao, nơi con người từ nhiều nền tảng khác nhau cần hợp tác hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, việc nhìn nhận con người một cách toàn diện và tận dụng năng lực riêng biệt của mỗi cá nhân là yếu tố then chốt để doanh nghiệp đổi mới và phát triển.

Tranh luận: nên giữ hay bỏ kính ngữ?

Lee Keon-beom, người đứng đầu tổ chức Hangeul Culture Solidarity, cho rằng dù kính ngữ thể hiện sự tôn trọng, nhưng cũng khiến hệ thống phân cấp trở nên cứng nhắc.

Điều này khiến nhiều người ngại bày tỏ quan điểm, bất kể tuổi tác hay địa vị.

Ông cho rằng cấu trúc jondaenmal và banmal không thực sự giúp xây dựng mối quan hệ bình đẳng. Cá nhân ông mong muốn người Hàn chỉ sử dụng banmal, hoặc ít nhất việc dùng kính ngữ cần mang tính hai chiều.

Tức là nếu người A nói với người B bằng kính ngữ, thì người B cũng nên đáp lại tương tự, bất kể sự chênh lệch về tuổi tác hay địa vị.

Góc nhìn học thuật: ngôn ngữ phản ánh xã hội

John Duncan, giáo sư danh dự ngành lịch sử Hàn Quốc tại Đại học California, Los Angeles, cho rằng việc sử dụng kính ngữ và gọi nhau bằng chức danh thay vì tên riêng xuất phát từ một nền văn hóa coi trọng mối quan hệ xã hội.

Đây là một nền văn hóa khác biệt với chủ nghĩa cá nhân ở phương Tây, nơi mỗi cá nhân được xem là một thực thể độc lập với giá trị riêng.

Ông nhận định rằng khi người học hiểu được bản chất của văn hóa xã hội Hàn Quốc, họ sẽ dễ dàng tiếp cận và sử dụng kính ngữ hơn.

Cre : Korea Herald