Văn hóa không cồng đoàn biểu tượng của Samsung đang bị xóa sổ? Bất mãn gay gắt về tiền thưởng thúc đẩy số lượng thành viên gia nhập công đoàn tăng vọt

Samsung Electronics đang đứng trước một cột mốc chưa từng có trong lịch sử tập đoàn: nguy cơ hình thành công đoàn chiếm đa số người lao động. Nguyên nhân không đến từ sa thải hàng loạt hay khủng hoảng kinh doanh, mà xuất phát từ sự bất mãn kéo dài về cơ chế thưởng theo hiệu suất, đặc biệt trong mảng bán dẫn.

Năm 2025, Samsung Electronics ghi nhận lợi nhuận hoạt động kỷ lục, riêng quý IV đạt khoảng 20 nghìn tỷ won. Với kết quả này, nhiều kỹ sư trong bộ phận bán dẫn kỳ vọng tiền thưởng sẽ tăng tương xứng. Tuy nhiên, thực tế lại không đáp ứng được mong đợi của người lao động, từ đó thúc đẩy làn sóng gia nhập công đoàn với tốc độ rất nhanh.

Từ bất mãn tiền thưởng đến bùng nổ thành viên công đoàn

Một kỹ sư năm thứ năm trong mảng bộ nhớ của bộ phận Device Solutions cho biết lý do quyết định gia nhập công đoàn là sự không hài lòng kéo dài với cơ chế trả thưởng theo hiệu suất. Theo chính sách hiện hành, khoản thưởng OPI của bộ phận bán dẫn cho kết quả kinh doanh năm 2025 được ấn định ở mức 43–48% lương năm. Dù đây không phải con số thấp, nhiều nhân viên cho rằng mức này không phản ánh đúng quy mô lợi nhuận mà công ty đạt được.

Sự so sánh với SK hynix, đối thủ trực tiếp của Samsung trong lĩnh vực chip nhớ, càng làm gia tăng thất vọng. SK hynix được cho là áp dụng cơ chế phân bổ một phần cố định của lợi nhuận hoạt động làm tiền thưởng, khiến thu nhập biến động của nhân viên minh bạch và dễ dự đoán hơn.

Một nhân viên chia sẻ rằng trong giai đoạn suy thoái năm 2023, khi bộ phận bán dẫn không có thưởng hiệu suất, họ vẫn có thể chấp nhận. Tuy nhiên, việc Samsung tỏ ra dè dặt trong mở rộng thưởng ngay cả khi lợi nhuận vượt kỳ vọng đã trở thành “giọt nước tràn ly”.

Con số cho thấy sự thay đổi mang tính hệ thống

Tính đến giữa tháng 1/2026, tổng số thành viên công đoàn tại Samsung Electronics đã đạt 55.200 người, tương đương 42,6% lực lượng lao động. Con số này tăng gần 9 lần so với đầu tháng 9 năm trước, khi công đoàn chỉ có khoảng 6.300 thành viên.

Động lực chính đến từ bộ phận bán dẫn. Chỉ trong vài tháng, tỷ lệ gia nhập công đoàn tại đây đã vượt 55%, đồng nghĩa với việc đa số nhân viên bán dẫn của Samsung hiện đã tham gia công đoàn. Ngược lại, ở bộ phận Device eXperience, nơi phụ trách mảng thiết bị tiêu dùng, tỷ lệ này mới dừng ở mức khoảng 23,8%. Một số nhân viên DX cho biết họ chưa gia nhập vì cảm thấy công đoàn chưa giải quyết tốt các vấn đề đặc thù của bộ phận, như điều chuyển công tác không công bằng.

Lãnh đạo công đoàn nhận định, với tốc độ hiện tại, Samsung Electronics có thể đạt trạng thái công đoàn đa số ngay trong tháng 2. Nếu điều này xảy ra, công đoàn sẽ có quyền đại diện duy nhất trong đàm phán tập thể, nắm vai trò quyết định về tiền lương và điều kiện làm việc.

Tranh cãi xoay quanh cách tính tiền thưởng OPI

Hiện tại, Samsung đang bước vào vòng đàm phán lương thứ năm với liên minh gồm ba công đoàn. Trọng tâm tranh cãi là cách tính thưởng OPI. Công đoàn yêu cầu minh bạch hơn trong công thức tính và đề xuất bỏ trần chi trả thưởng.

Samsung sử dụng phương pháp EVA (Economic Value Added) để tính OPI. Phương pháp này trừ đi thuế, chi phí vốn và chi phí đầu tư khỏi lợi nhuận hoạt động, khiến tiền thưởng thực nhận thấp hơn so với con số lợi nhuận công bố. Phía công đoàn cho rằng EVA làm giảm đáng kể mức thưởng trong những năm kinh doanh tốt. Trong khi đó, Samsung bảo vệ EVA là thước đo hợp lý, giúp cân bằng giữa quyền lợi cổ đông và đầu tư dài hạn.

Nếu đàm phán không đạt tiến triển, công đoàn cho biết sẽ triệu tập đại hội toàn thể để thảo luận khả năng đình công, đồng thời xem xét thành lập nhóm chuyên trách thu thập thông tin về chế độ lương thưởng và điều kiện làm việc tại các công ty đối thủ như SK hynix.

Ý nghĩa lớn hơn một tranh chấp tiền thưởng

Giới phân tích nhận định, ngay cả khi Samsung có công đoàn chiếm đa số, những thay đổi lớn khó xảy ra trong ngắn hạn, bởi các cuộc đàm phán lương đã và đang diễn ra. Tuy nhiên, về dài hạn, đây là dấu hiệu cho thấy văn hóa “không công đoàn” từng là biểu tượng của Samsung đang thay đổi.