Trẻ em không phải là người cư trú bất hợp pháp, các em chỉ đang sống mà thôi

Một đoạn video tranh luận ngắn trên mạng xã hội gần đây đã đặt ra chủ đề gây nhiều tranh cãi: “Có nên hạn chế hỗ trợ giáo dục cho con của người cư trú bất hợp pháp hay không?”. Trong video, các khách mời liên tục đưa ra lập luận với tốc độ nhanh và ngôn từ mạnh mẽ.

Phía ủng hộ việc hạn chế hỗ trợ cho rằng nếu Hàn Quốc tiếp tục hỗ trợ giáo dục cho con em người cư trú bất hợp pháp, xã hội có thể hiểu đây là thông điệp rằng “ở lại bất hợp pháp cũng không sao”. Họ cũng nhấn mạnh số lượng người nhập cư tại Hàn Quốc đang tăng nhanh và viện dẫn những bất ổn xã hội tại Mỹ hay châu Âu như một bài học cần tránh.

Nghe qua, những lập luận ấy có vẻ rất hợp lý.

Rằng vi phạm pháp luật thì phải chịu trách nhiệm.
Rằng chính phủ không nên dành phúc lợi cho người cư trú bất hợp pháp.
Rằng Hàn Quốc không nên lặp lại thất bại của các quốc gia phương Tây.

Trên mạng xã hội, những quan điểm như vậy thường được xem là “thực tế” và dễ nhận được đồng tình.

Nhưng sau khi xem hết cuộc tranh luận, vẫn có một điều khiến nhiều người day dứt: trong cuộc tranh luận ấy hoàn toàn không có tiếng nói của chính những đứa trẻ đang bị nhắc đến.

Trong khi với các em, đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến sự tồn tại, danh tính và tương lai của cuộc đời mình, thì đối với một số người khác, nó lại giống như một cuộc đấu lý trên truyền hình.

Cụm từ “con của người cư trú bất hợp pháp” đang che lấp chính những đứa trẻ

Cách gọi “con của người cư trú bất hợp pháp” nghe có vẻ rất bình thường, nhưng thực chất lại vô cùng lạnh lùng.

Bởi cụm từ đó không nhìn nhận các em như một đứa trẻ độc lập, mà định nghĩa các em thông qua tình trạng cư trú của cha mẹ.

Tên tuổi, trường học, bạn bè, tuổi thơ và cuộc sống của các em đều biến mất. Thứ còn lại chỉ là việc cha mẹ vi phạm luật xuất nhập cảnh.

Những người làm việc tại các trung tâm hỗ trợ người nhập cư thường được hỏi:

“Dù sao thì mọi người cũng sẽ thương cảm trẻ em và nghĩ rằng nên đối xử nhân đạo với các em chứ?”

Nhưng thực tế lại không hẳn như vậy.

Chỉ cần đứng trước chữ “cư trú bất hợp pháp”, rất nhiều người lập tức thay đổi cách nhìn.

Các em bị xem là:

• Những người đáng thương nhưng không nên tồn tại trong xã hội Hàn Quốc
• Những đứa trẻ không thể được đối xử giống trẻ em mang quốc tịch Hàn
• Những người dù không được đảm bảo quyền sống cơ bản cũng “đành chịu”

Và rồi không ai còn hỏi:

• Các em đến đây bằng cách nào?
• Các em đã trải qua điều gì?
• Các em thực sự có quyền lựa chọn hay không?

Tất cả chỉ còn lại nhãn dán “bất hợp pháp”.

Nhưng có một điều xã hội cần nhớ rõ:

Trẻ em hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm cho tình trạng cư trú của mình. Các em chỉ đơn giản sống trong xã hội này mà thôi.

Với những đứa trẻ ấy, Hàn Quốc chính là quê hương cuộc sống

Không đứa trẻ nào được quyền lựa chọn:

• Mình sinh ra ở đâu
• Sống tại quốc gia nào
• Visa của cha mẹ khi nào hết hạn
• Gia đình sẽ rơi vào hoàn cảnh gì

Thế nhưng đến một lúc nào đó, cả cuộc đời của các em lại bị gói gọn trong hai chữ “bất hợp pháp”.

Điều đó thật kỳ lạ.

Các em vẫn đi học, ăn cơm ở trường, kết bạn, cãi nhau rồi làm hòa bằng tiếng Hàn như bao đứa trẻ khác.

Nhưng rồi một ngày nào đó, xã hội và nhà nước lại nói với các em rằng: “Thực ra em không nên tồn tại ở đây.”

Được đi học không đồng nghĩa với được sống an toàn

Hiện nay, trẻ em cư trú không đăng ký tại Hàn Quốc vẫn có thể học tiểu học và trung học.

Một số trường học đã tiếp nhận các em và Bộ Giáo dục cũng có hướng dẫn quản lý học sinh là trẻ em nhập cư không đăng ký cư trú.

Tuy nhiên, việc được đến trường và việc được sống an toàn là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Nhiều gia đình vẫn không biết con mình có quyền được đi học. Một số trường học vẫn công khai từ chối hoặc tạo rào cản với các em.

Nhiều đứa trẻ sống trong nỗi bất an mỗi ngày:

• Lo cha mẹ bị kiểm tra và trục xuất
• Không dám đi bệnh viện vì sợ viện phí
• Lo nộp giấy tờ sẽ gặp rắc rối
• Không biết nên nói đến đâu về hoàn cảnh của mình

Có em phải giấu hoàn cảnh với cả bạn bè thân thiết.

Những khoảng trống vô hình trong pháp luật và đời sống

Không có số đăng ký người nước ngoài hoặc giấy tờ hợp lệ khiến nhiều trẻ em nhập cư rơi vào vùng xám pháp lý.

Các em có thể gặp khó khăn khi:

• Sử dụng dịch vụ y tế
• Tham gia bảo hiểm
• Nhận hỗ trợ phúc lợi xã hội
• Đăng ký đại học
• Tìm kiếm hỗ trợ pháp lý

Khi gặp tội phạm hoặc tranh chấp pháp luật, nhiều em cũng không dám đến cảnh sát hay cơ quan chức năng vì sợ bị phát hiện tình trạng cư trú.

Trong khi đó, chính sách hỗ trợ trẻ em nhập cư không đăng ký cư trú tại Hàn Quốc hiện nay vẫn mang tính tạm thời và có nhiều điều kiện hạn chế.

Dù nói về quyền trẻ em, nhưng trên thực tế, mọi thủ tục vẫn bị ràng buộc bởi vấn đề cư trú, tiền phạt hay hồ sơ của cha mẹ, những thứ mà bản thân các em không thể tự giải quyết.

Quyền được học tập và sống tử tế không phải là “đặc ân”

Trong các cuộc tranh luận về trẻ em nhập cư không đăng ký cư trú, người ta thường nói:

“Không thể dùng tiền thuế để hỗ trợ người cư trú bất hợp pháp.”

Nhưng giáo dục dành cho trẻ em không phải là phần thưởng cho cha mẹ các em.

Việc để một đứa trẻ được đi học và sống tối thiểu như một con người không đồng nghĩa với việc nhà nước bỏ qua vi phạm cư trú của người lớn.

Đó chỉ là điều kiện tối thiểu để một đứa trẻ được sống đúng nghĩa là trẻ em.

Tuy nhiên, xã hội thường đánh đồng hai vấn đề:

• Trách nhiệm pháp lý của cha mẹ
• Quyền sống và học tập của trẻ em

Trên không gian mạng, những từ như:

• Tiền thuế
• Gánh nặng xã hội
• Phân biệt ngược
• Hỗn loạn xã hội

thường xuất hiện trước cả cuộc sống thật của những đứa trẻ.

Dĩ nhiên, xã hội cần thảo luận về chính sách nhập cư. Mỗi người có thể có quan điểm khác nhau. Nhưng ít nhất, khi nói về trẻ em, đừng xem các em như một biến số trong bài toán chính sách. Các em không được sinh ra để phục vụ chiến lược dân số hay chính sách xuất nhập cảnh của bất kỳ quốc gia nào.

“Các em chỉ đang sống”

Những đứa trẻ mà các tổ chức hỗ trợ người nhập cư gặp ngoài đời thực không đòi hỏi điều gì lớn lao.

Các em chỉ nói:

• Muốn tiếp tục được đi học
• Không muốn rời xa bạn bè
• Muốn được đi bệnh viện khi đau
• Muốn có thể chuẩn bị cho tương lai sau khi tốt nghiệp

Nhưng xã hội vẫn luôn coi các em là những trường hợp ngoại lệ.

Là đối tượng của chính sách tạm thời.
Là người cần được “đặc cách”.
Là trường hợp cần “xem xét riêng”.

Trong khi thực tế, cuộc sống của các em không hề tạm thời. Các em vẫn lớn lên mỗi ngày.

Một nỗi bất an ở tuổi 10 có thể trở thành sự im lặng ở tuổi 15, rồi biến thành cảm giác tuyệt vọng khi bước sang tuổi 20.

Năm 2025, mạng lưới nâng cao quyền trẻ em và thanh thiếu niên có hoàn cảnh nhập cư tại Hàn Quốc đã phát động chiến dịch “Let Us Dream”, kêu gọi đảm bảo quyền cư trú ổn định cho trẻ em nhập cư không đăng ký. Một thanh niên tham gia chiến dịch chia sẻ:

“Chỉ sau khi có được tư cách cư trú hợp pháp, em mới lần đầu tiên dám nghĩ về tương lai.”

Bởi trước đó, ngay cả việc ngày mai còn được đi học hay tiếp tục ở lại Hàn Quốc hay không, em cũng không chắc chắn. Với nhiều đứa trẻ, tư cách cư trú không chỉ là một giấy tờ hành chính. Đó là điều kiện tối thiểu để các em có thể hình dung về tương lai của chính mình.

Mọi đứa trẻ đều cần một nơi để được sống như chính mình

Mọi trẻ em trên thế giới đều xứng đáng có một nơi mà sự tồn tại của mình không bị nghi ngờ. Một nơi mà các em có thể tin rằng ngày mai mình vẫn được đến trường như điều hiển nhiên.

Trẻ em không cư trú bất hợp pháp. Các em chỉ đang sống. Chỉ là những hệ thống do người lớn tạo ra đã đẩy cuộc sống của một số đứa trẻ vào chiếc khung mang tên “bất hợp pháp” mà thôi.

Cre : ildaro.com