Lời tự sự của một phóng viên trước cái chết và quyền lợi bị bỏ quên của lao động nhập cư

“불법체류자” hay “이주노동자”? – Quyền và tiếng nói của lao động nhập cư

Một vài năm trước, khi trao đổi với Bộ Tư pháp qua điện thoại về những thông tin cần thiết, tôi đã dùng cụm từ “lao động nhập cư chưa đăng ký”. Ngay lập tức, người phụ trách gọi điện lại phản bác: “Ý chị là ‘người cư trú bất hợp pháp’ phải không?”. Tôi giật mình, im lặng một chút rồi gật đầu đồng ý. Khoảnh khắc ngắn ngủi ấy đến nay vẫn thi thoảng hiện về trong tâm trí tôi.

Việc phải thay đổi chủ đề chỉ vì một từ khiến tôi mệt mỏi. Thay vì tranh luận từng chữ, tôi chọn cách “tạm chấp nhận” để có thể tiếp tục công việc, bởi tôi cần hợp tác và thu thập thông tin từ họ. Từ đó, trong miệng tôi luôn đọng lại một vị đắng.

Nhưng gần đây, khi Tổng thống Lee Jae-myung nhắc đến vấn đề này, tôi lại nhớ đến khoảnh khắc ấy. Trước tình trạng bạo hành nơi làm việc và các vụ tai nạn lao động thường xảy ra với lao động nhập cư, Tổng thống đã nhấn mạnh an toàn lao động và cảnh báo về hành vi thù ghét, bạo lực đối với người nhập cư. Quan trọng hơn, ông dùng chính xác từ “lao động nhập cư”.

Lời nhắc của Tổng thống khiến tôi rất vui. Thông điệp từ lãnh đạo có sức ảnh hưởng lớn tới nhận thức xã hội. Chính phủ thường dùng từ “người lao động nước ngoài”, nhưng việc Tổng thống chọn “lao động nhập cư” ngụ ý rằng quyền của bất kỳ người làm việc nào, bất kể quốc tịch, đều cần được tôn trọng. Tôi quyết định từ nay sẽ kiên trì dùng cụm từ “lao động nhập cư chưa đăng ký”, dù Bộ Tư pháp có gọi là “người cư trú bất hợp pháp”.

Tuy nhiên, vị đắng vẫn chưa tan hẳn. Tổng thống cũng có những giới hạn. Ông từng loại trừ người nhập cư khỏi các chương trình hỗ trợ tiêu dùng, và khi đề cập tới Luật chống phân biệt đối xử, ông nói cần “đồng thuận xã hội trước”. Nói cách khác, dù nhấn mạnh quyền con người, chính quyền vẫn chưa sẵn sàng đảm bảo quyền lợi chính thức cho lao động nhập cư.

Sự quan tâm từ lãnh đạo cần đi đôi với thay đổi chính sách. Để lao động nhập cư không phải đối mặt với nguy hiểm nơi làm việc, họ phải có quyền tự bảo vệ quyền lợi, được nghỉ khi cần, được nhận lương đầy đủ và có thể thay đổi nơi làm việc nếu bị đối xử tệ. Điều này đòi hỏi thay đổi hệ thống cấp phép lao động nhập cư, nơi nhiều lao động hiện bị phụ thuộc vào chủ sử dụng như nô lệ.

Gần đây, tôi tập trung đưa tin về vụ một lao động nhập cư tử vong khi làm cỏ trên núi ở Pohang giữa nắng nóng. Trước đó, một thanh niên khác cũng tử vong do sốc nhiệt tại công trường xây dựng ở Gumi. Sau sự cố đó, chính phủ yêu cầu người lao động được nghỉ 20 phút sau mỗi 2 giờ làm việc dưới nắng, nhưng quy định này không cứu được trường hợp ở núi Pohang, nơi không có chỗ tránh nóng và việc cứu hộ gặp nhiều khó khăn.

Người lao động nhập cư ấy đến Hàn Quốc để nuôi sống gia đình bốn người, nhưng đã trở về Nepal trong tư thế là một thi thể. Gia đình anh đón nhận thi thể với nước mắt và tức giận, đồng thời đặt câu hỏi về trách nhiệm của chính phủ và chủ sử dụng.

Vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để người lao động nhập cư có thể làm việc an toàn, dừng công việc khi gặp nguy hiểm và tự bảo vệ quyền lợi của mình? Chính phủ phải hành động ngay để đảm bảo quyền “nói lên tiếng nói” của họ, thay vì để họ bị phụ thuộc và nguy cơ tử vong trong công việc.

Sự quan tâm của lãnh đạo chỉ có giá trị khi đi kèm hành động cụ thể. Lao động nhập cư xứng đáng được sống và làm việc an toàn, được bảo vệ khỏi bạo hành và khai thác, và được quyền bảo vệ bản thân trước nguy hiểm. Chính phủ không thể chỉ nói về nhân quyền mà vẫn duy trì những cơ chế khiến họ lệ thuộc như nô lệ. Đã đến lúc luật pháp và chính sách phải đảm bảo quyền của họ, để những cái chết oan uổng không còn tiếp diễn, và để mỗi lao động nhập cư có thể tự tin lên tiếng đòi quyền của mình.

Theo Newsmin - Biên tập Kim Chi Nha