Hàn Quốc : Không đăng ký cư trú không phải là lựa chọn, mà là để sinh tồn

Bị gạt ra khỏi an toàn và quyền lợi, xã hội chỉ nhìn thấy cái mác “bất hợp pháp”

Thừa nhận nhu cầu lao động, nhưng không bảo đảm con đường hợp pháp

Một lao động nhập cư người Đông Timor, gọi là anh A, lần đầu đến Hàn Quốc vào năm 2013. Chưa từng làm việc trên biển, anh trở thành lao động đánh cá và lần đầu tiên trong đời phải trực tiếp ra khơi bắt cá. Vì say sóng nặng, mỗi lần nôn ói trên tàu, anh đều bị chủ tàu đánh đập. Không được đào tạo nghề hay huấn luyện an toàn, anh bị đưa thẳng vào làm việc, tai nạn xảy ra liên tục.

Ngày cơ thể anh bị móc câu đánh cá, thường được gọi là móc cá, vướng vào và hất thẳng xuống biển, trong đầu anh chỉ có một suy nghĩ duy nhất: “Hôm nay chắc mình sẽ chết”. Biển tháng Ba lạnh đến tàn nhẫn, và mỗi lần nhớ lại khoảnh khắc đó, khóe mắt anh lại rưng rưng nước. “Tôi nghĩ đến bố mẹ ở quê nhà, nghĩ đến món nợ vay để được sang Hàn Quốc, và tự nhủ rằng mình phải sống”, anh nói.

Anh đã vùng vẫy để sinh tồn và may mắn thoát khỏi “biển cả”. Nhưng cũng từ đó, anh bị đẩy vào vũng lầy mang tên “không đăng ký cư trú”, một cái bẫy mang tính cấu trúc mà rất nhiều lao động nhập cư tại Hàn Quốc đang mắc kẹt.

“Không đăng ký” bị gắn nhãn “bất hợp pháp”, nhưng đó không phải là tội phạm

Tại Hàn Quốc, người nhập cư không đăng ký cư trú thường bị gọi là “bất hợp pháp”. Cách gọi này biến tình trạng không có tư cách lưu trú thành vấn đề đạo đức và tội lỗi cá nhân. Thế nhưng, với anh A, việc từ bỏ visa không phải là lựa chọn, mà là để sống sót.

Anh đã làm công việc mà xã hội Hàn Quốc cần, nhưng chỉ vì mang thân phận không đăng ký cư trú, anh không được bảo đảm ngay cả những quyền lợi và sự an toàn tối thiểu. Các ngành nghề như ngư nghiệp, nông nghiệp, xây dựng, chăm sóc, vốn là những lĩnh vực lao động nhập cư đảm nhiệm chủ yếu, đang rơi vào tình trạng thiếu nhân lực trầm trọng, nhưng lại rất keo kiệt trong việc bảo vệ quyền và an toàn của người lao động.

Nhiều chủ sử dụng lao động biến tư cách lưu trú thành công cụ kiểm soát. Khi không thể chịu đựng môi trường làm việc khắc nghiệt và rời bỏ nơi làm việc, người lao động ngay lập tức bị đóng mác “không đăng ký”. Dù nguyên nhân xuất phát từ cấu trúc chính sách, trách nhiệm cuối cùng vẫn luôn bị đổ lên đầu cá nhân người lao động.

Hơn 13 phần trăm người nước ngoài tại Hàn Quốc đang ở tình trạng không đăng ký

Theo Bản tin thống kê chính sách xuất nhập cảnh và người nước ngoài, số tháng 12 năm 2025, trong tổng số 2.783.247 người nước ngoài đang cư trú tại Hàn Quốc, có tới 357.598 người đã mất tư cách lưu trú chính thức, tức đang sống trong tình trạng không đăng ký. Con số này chiếm khoảng 13 phần trăm tổng số người nước ngoài.

Dù vậy, câu hỏi quan trọng là “Vì sao ngày càng nhiều người nhập cư bị đẩy vào con đường không đăng ký?” lại gần như vắng bóng trong các cuộc thảo luận chính sách. Chính phủ Hàn Quốc trong nhiều năm qua vẫn duy trì các biện pháp giảm số lượng người không đăng ký bằng cách tập trung vào kiểm tra, bắt giữ và trục xuất. Tuy nhiên, những nguyên nhân mang tính cấu trúc phía sau lại hầu như không được quan tâm.

Hệ quả là người nhập cư không đăng ký trở thành đối tượng bị săn đuổi dưới cái mác “bất hợp pháp”.

Hệ thống visa hiện hành đang đẩy lao động nhập cư vào ngõ cụt

Các hệ thống visa hiện nay như visa lao động theo chế độ cấp phép việc làm E-9 hay visa lao động kỹ năng E-7-4 đang làm trầm trọng thêm vấn đề. Điểm chung của các loại visa này là hạn chế nghiêm ngặt quyền chuyển đổi nơi làm việc. Khi không chịu nổi đối xử bất công và rời khỏi công trường, người lao động gần như ngay lập tức mất tư cách lưu trú.

Với visa E-9, việc thay đổi nơi làm việc có thể được cho phép trong phạm vi hạn chế nếu có sự đồng ý của chủ lao động. Tuy nhiên, với visa lao động kỹ năng E-7-4, ngay cả khi chủ lao động đồng ý, việc chuyển đổi nơi làm việc vẫn không được phép.

Trong xã hội, vấn đề hạn chế chuyển việc của visa E-9 từng gây nhiều tranh cãi. Thế nhưng, việc visa E-7-4 bị kiểm soát còn chặt chẽ hơn lại ít được biết đến.

Giảm con số không giải quyết được gốc rễ vấn đề

Vậy điều gì đang được kỳ vọng từ việc tăng cường kiểm tra và trấn áp người không đăng ký? Chỉ cần giảm con số thống kê là có thể nói rằng vấn đề đã được giải quyết hay sao?

Việc phớt lờ những vấn đề cấu trúc bên trong và chỉ thực hiện mệnh lệnh hành chính một cách máy móc là cách tiếp cận vô hồn. Trong khi đó, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Hàn Quốc công bố rằng “hơn 8 trên 10 người nước ngoài có thiện cảm với Hàn Quốc”, nhấn mạnh hình ảnh quốc gia ở mức cao nhất từ trước đến nay.

Thế nhưng, dưới ánh hào quang rực rỡ của K văn hóa, vẫn tồn tại một góc tối bị che khuất. Đó là thực tế của K lao động. Và chính nơi đó cũng cần được chiếu sáng.

Không đăng ký cư trú không phải là tội ác

Chính sách lao động nhập cư của Hàn Quốc đang mắc kẹt trong một nghịch lý: thừa nhận nhu cầu lao động, nhưng lại không bảo đảm đầy đủ an toàn và con đường hợp pháp cho người lao động. Không đăng ký cư trú không phải là tội phạm.

Đã đến lúc cần suy nghĩ về những giải pháp thực chất, thay vì chỉ dựa vào trục xuất một chiều. Đó mới chính là con đường đúng đắn để bảo vệ giá trị của K văn hóa, và cũng là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta.

Tác giả: Ri Shao Na
Thư ký trưởng Nhà Lao động Nước ngoài thành phố Yangsan

Nguồn: Báo Gyeongnam Domin Ilbo